Ngày Quốc tế Lao động 1/5: nguồn gốc và ý nghĩa

Ngày Quốc tế Lao động là ngày 1/5 dương lịch hằng năm, bắt nguồn từ phong trào đòi ngày làm việc 8 giờ của công nhân Mỹ năm 1886 và được Đại hội thành lập Quốc tế thứ hai (khai mạc 14/7/1889 tại Paris) chọn làm ngày biểu dương lực lượng chung của giai cấp công nhân, về sau thành ngày hành động thường niên. Tại Việt Nam, đây là ngày nghỉ lễ hưởng nguyên lương, nghỉ 1 ngày theo Điều 112 Bộ luật Lao động 2019.

Nguồn gốc ngày 1/5

Nửa sau thế kỷ XIX, công nhân công nghiệp ở Mỹ và châu Âu thường làm 10–16 giờ mỗi ngày trong điều kiện khắc nghiệt. Khẩu hiệu “Ngày làm việc 8 giờ” trở thành yêu cầu trung tâm của phong trào lao động.

• 1/5/1886: hàng chục nghìn công nhân ở Mỹ, tập trung mạnh nhất tại Chicago, đồng loạt bãi công, mít-tinh và tuần hành đòi ngày làm 8 giờ.
• 4/5/1886: tại quảng trường Haymarket (Chicago), một quả bom phát nổ trong cuộc mít-tinh, dẫn tới xung đột khiến nhiều người thiệt mạng. Nhiều người hoạt động công đoàn bị bắt, bị kết án và hành quyết. Vụ Haymarket trở thành biểu tượng bi tráng của phong trào.
• 14/7/1889: Đại hội thành lập Quốc tế thứ hai khai mạc tại Paris, thông qua nghị quyết tổ chức một cuộc biểu dương lực lượng quốc tế của công nhân và ấn định ngày 1/5/1890 cho cuộc biểu dương đó, lấy mốc phong trào năm 1886 ở Mỹ.
• 1/5/1890: cuộc biểu dương quốc tế đầu tiên diễn ra ở nhiều nước châu Âu và ở Mỹ. Qua các kỳ đại hội tiếp theo, ngày 1/5 dần trở thành ngày hành động thường niên của phong trào công nhân.

Từ đó, 1/5 trở thành ngày lễ của người lao động ở phần lớn các nước, dù tên gọi và cách tổ chức khác nhau.

Ngày Quốc tế Lao động ở Việt Nam

Ngày 1/5 được công nhân Việt Nam kỷ niệm từ đầu thập niên 1930, trong bối cảnh phong trào công nhân phát triển. Sau năm 1945, ngày này được ghi nhận chính thức. Ngày 18/2/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 22 quy định những ngày nghỉ Tết, ngày kỷ niệm lịch sử và lễ tôn giáo, trong đó 1/5 là một trong các ngày quốc lễ. Tiếp đó, Sắc lệnh số 56 ngày 29/4/1946 cho công nhân, nhân viên trong các công sở và doanh nghiệp trên toàn quốc được nghỉ ngày 1/5 và hưởng lương một ngày làm việc; ai phải trực làm việc hôm đó được trả lương gấp đôi. Nhân Ngày Quốc tế Lao động 1/5/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra lời kêu gọi gửi công nhân và nhân dân lao động Việt Nam.

Đến nay, 1/5 nằm trong danh sách 11 ngày nghỉ lễ, Tết của Bộ luật Lao động, cạnh ngày 30/4 – Ngày Chiến thắng. Vì hai ngày liền nhau, kỳ nghỉ 30/4 – 1/5 thường là một trong những dịp nghỉ dài nhất trong năm sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán.

Quy định nghỉ lễ 1/5 theo Bộ luật Lao động 2019

Dịp nghỉ	Số ngày	Thời điểm
Tết Dương lịch	1	1/1
Tết Âm lịch	5	Cuối năm cũ và đầu năm mới
Ngày Chiến thắng	1	30/4
Ngày Quốc tế Lao động	1	1/5
Quốc khánh	2	2/9 và 1 ngày liền kề
Giỗ Tổ Hùng Vương	1	10/3 âm lịch

Tổng cộng 11 ngày – đây vẫn là con số hiện hành. Riêng năm 2026, cán bộ, công chức, viên chức được nghỉ thêm 1 ngày thứ Ba 24/11/2026 nhân Ngày Văn hóa Việt Nam theo Văn bản số 10065/VPCP-KGVX ngày 2/10/2026 của Văn phòng Chính phủ; đó là quyết định riêng cho năm 2026, không phải ngày nghỉ lễ luật định, và dự án luật bổ sung ngày 24/11 vào Điều 112 còn đang được Quốc hội xem xét.

Nếu ngày 1/5 trùng ngày nghỉ hằng tuần, khoản 3 Điều 111 cho phép nghỉ bù vào ngày làm việc kế tiếp. Cơ chế này cũng áp dụng cho Giỗ Tổ Hùng Vương và dịp Quốc khánh 2/9.

Ngày 30/4 và 1/5 các năm tới rơi vào thứ mấy?

Năm	30/4	1/5	Ghi chú
2027	Thứ Sáu	Thứ Bảy	1/5 trùng cuối tuần, có thể phát sinh nghỉ bù
2028	Chủ nhật	Thứ Hai	30/4 trùng Chủ nhật, có thể phát sinh nghỉ bù
2029	Thứ Hai	Thứ Ba	Liền với cuối tuần trước đó
2030	Thứ Ba	Thứ Tư	Hai ngày giữa tuần
2031	Thứ Tư	Thứ Năm	Hai ngày giữa tuần

Lưu ý: số ngày nghỉ thực tế và việc hoán đổi ngày làm việc để nghỉ liền mạch do cơ quan có thẩm quyền công bố riêng từng năm, không thể suy ra từ bảng trên.

Ý nghĩa của ngày 1/5 hiện nay

Yêu cầu “ngày làm 8 giờ” của năm 1886 ngày nay đã thành chuẩn mực pháp lý: Điều 105 Bộ luật Lao động 2019 quy định thời giờ làm việc bình thường không quá 8 giờ một ngày và 48 giờ một tuần. Ngày 1/5 vì vậy không chỉ là một ngày nghỉ, mà là mốc nhắc lại rằng các quyền lao động quen thuộc hôm nay đều từng là mục tiêu đấu tranh.

Ở Việt Nam, dịp 1/5 thường gắn với Tháng Công nhân, các hoạt động tôn vinh người lao động, đối thoại về tiền lương, an toàn lao động và điều kiện làm việc do tổ chức công đoàn tổ chức. Đây cũng là thời điểm nhiều người chọn đi du lịch vì kỳ nghỉ liền với 30/4. Các ngày tôn vinh khác trong năm như Ngày Quốc tế Phụ nữ 8/3 lại không phải ngày nghỉ lễ.

Câu hỏi thường gặp

Ngày Quốc tế Lao động là ngày nào?

Ngày Quốc tế Lao động là ngày 1/5 dương lịch hằng năm, còn gọi là Ngày Lao động quốc tế hoặc May Day. Tại Việt Nam, đây là 1 trong 11 ngày nghỉ lễ hưởng nguyên lương, nghỉ 1 ngày theo Điều 112 Bộ luật Lao động 2019.

Vì sao chọn ngày 1/5?

Ngày 1/5/1886, hàng chục nghìn công nhân ở Chicago và nhiều thành phố Mỹ tổng bãi công đòi ngày làm việc 8 giờ. Đại hội thành lập Quốc tế thứ hai, khai mạc ngày 14/7/1889 tại Paris, đã thông qua nghị quyết ấn định ngày 1/5/1890 cho một cuộc biểu dương lực lượng quốc tế của công nhân; từ các kỳ đại hội sau, ngày 1/5 trở thành ngày hành động thường niên.

Vụ Haymarket là gì?

Ngày 4/5/1886, trong cuộc mít-tinh của công nhân tại quảng trường Haymarket ở Chicago, một quả bom phát nổ dẫn tới xung đột với cảnh sát làm nhiều người thiệt mạng. Nhiều lãnh đạo công nhân sau đó bị kết án và hành quyết. Sự kiện này trở thành biểu tượng của phong trào đòi ngày làm 8 giờ.

Ngày 1/5 và ngày 30/4 có liên quan gì nhau?

Hai ngày này là hai ngày lễ khác nhau nhưng liền kề: 30/4 là Ngày Chiến thắng, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước; 1/5 là Ngày Quốc tế Lao động. Mỗi dịp được nghỉ 1 ngày, nên khi ghép lại thường tạo kỳ nghỉ dài.

Làm việc ngày 1/5 được trả lương thế nào?

Theo Điều 98 Bộ luật Lao động 2019, tiền lương làm thêm giờ vào ngày nghỉ lễ ít nhất bằng 300% tiền lương giờ thực trả, chưa kể tiền lương ngày lễ đối với người hưởng lương theo ngày; làm việc ban đêm được trả thêm ít nhất 30%.

Thông tin chỉ mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn của chuyên gia.