Ngày Quốc tế Phụ nữ 8/3: nguồn gốc và ý nghĩa

Ngày Quốc tế Phụ nữ là ngày 8/3 dương lịch hằng năm. Ngày này ra đời từ phong trào công nhân nữ ở Mỹ và châu Âu đầu thế kỷ XX, được Liên Hợp Quốc kỷ niệm lần đầu năm 1975 và chính thức hóa bằng nghị quyết của Đại hội đồng vào tháng 12/1977. Tại Việt Nam, 8/3 không phải ngày nghỉ lễ.

Mốc lịch sử hình thành ngày 8/3

Thời điểm	Sự kiện
1908	Khoảng 15.000 phụ nữ tuần hành ở thành phố New York, đòi giảm giờ làm, tăng lương và quyền bầu cử
28/2/1909	Ngày Phụ nữ toàn quốc đầu tiên được tổ chức trên khắp nước Mỹ theo tuyên bố của Đảng Xã hội Mỹ
1910	Tại Copenhagen (Đan Mạch), bà Clara Zetkin đề xuất lập một ngày quốc tế của phụ nữ; hơn 100 đại biểu từ 17 nước nhất trí
19/3/1911	Ngày Quốc tế Phụ nữ đầu tiên được kỷ niệm ở Áo, Đan Mạch, Đức và Thụy Sĩ, với hơn một triệu người tham gia
1913–1914	Ngày kỷ niệm được chuyển và chốt lại ở 8/3 theo lịch Gregory, từ đó giữ nguyên tới nay
8/3/1917	Nữ công nhân Nga bãi công đòi “Bánh mì và Hòa bình” (tức 23/2 theo lịch Julius đang dùng ở Nga lúc đó)
1975	Liên Hợp Quốc kỷ niệm Ngày Quốc tế Phụ nữ lần đầu, trong Năm Quốc tế Phụ nữ
Tháng 12/1977	Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thông qua nghị quyết về Ngày Liên Hợp Quốc vì quyền của phụ nữ và hòa bình quốc tế

Hai điều rút ra từ bảng trên: thứ nhất, ngày 8/3 không được chọn ngay từ đầu – các kỳ kỷ niệm đầu tiên diễn ra vào tháng Hai hoặc 19/3; thứ hai, gốc rễ của ngày này là phong trào của công nhân nữ đòi điều kiện làm việc và quyền chính trị, chứ không phải một ngày tôn vinh mang tính hình thức.

Vì sao ngày 8/3 gắn với phong trào công nhân?

Đầu thế kỷ XX, lao động nữ trong các xưởng dệt, may và thuốc lá ở Mỹ, Anh, Đức làm việc nhiều giờ, hưởng lương thấp hơn nam giới và gần như không có quyền bầu cử. Yêu cầu của họ vì vậy luôn gắn ba nội dung: giờ làm, tiền lương và quyền bỏ phiếu. Vụ cháy xưởng Triangle ở New York ngày 25/3/1911 làm hơn 140 công nhân thiệt mạng, phần lớn là nữ, càng đẩy mạnh đòi hỏi về an toàn lao động.

Chính vì nguồn gốc này, ngày 8/3 có quan hệ trực tiếp với Ngày Quốc tế Lao động 1/5: cả hai đều hình thành từ phong trào lao động cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX, chỉ khác ở chủ thể và trọng tâm đòi hỏi.

Ngày 8/3 ở Việt Nam

Ở Việt Nam, 8/3 là dịp phổ biến rộng khắp: trường học, cơ quan, doanh nghiệp đều tổ chức hoạt động chúc mừng, tặng hoa, tặng quà, biểu dương lao động nữ. Nhiều nơi gắn dịp này với các hoạt động của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam.

Về pháp lý, cần nói rõ: 8/3 không phải ngày nghỉ lễ. Điều 112 Bộ luật Lao động 2019 chỉ liệt kê 11 ngày nghỉ lễ, Tết gồm Tết Dương lịch, Tết Âm lịch, 30/4, 1/5, Quốc khánh và Giỗ Tổ Hùng Vương. Việc cho nữ nhân viên nghỉ hoặc về sớm ngày 8/3 là chính sách riêng của từng nơi, không phải nghĩa vụ luật định.

Bên cạnh 8/3, Việt Nam còn có Ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10, gắn với mốc thành lập tổ chức phụ nữ. Hai ngày này khác nhau về nguồn gốc nhưng đều không phải ngày nghỉ hưởng lương.

So sánh các ngày lễ liên quan

Ngày lễ	Thời điểm	Phạm vi	Nghỉ lễ ở Việt Nam
Ngày Quốc tế Phụ nữ	8/3	Quốc tế	Không
Ngày Phụ nữ Việt Nam	20/10	Việt Nam	Không
Ngày của Mẹ	Chủ nhật thứ hai tháng Năm	Mỹ và nhiều nước	Không
Ngày Quốc tế Lao động	1/5	Quốc tế	Có, nghỉ 1 ngày

Nếu bạn quan tâm các ngày lễ gia đình khác trôi theo thứ, có thể đọc thêm Ngày của Cha là ngày nào hoặc so sánh với một ngày cố định như Ngày lễ tình nhân 14/2.

Ý nghĩa ngày 8/3 hiện nay

Liên Hợp Quốc chọn một chủ đề cho Ngày Quốc tế Phụ nữ mỗi năm, thường xoay quanh bình đẳng giới, giáo dục, sức khỏe, bạo lực trên cơ sở giới hoặc vai trò của phụ nữ trong công nghệ. Cách tiếp cận này cho thấy 8/3 ban đầu – và về bản chất vẫn – là một ngày hành động chứ không chỉ là ngày tặng hoa.

Một gợi ý thiết thực nếu bạn tổ chức hoạt động 8/3 tại cơ quan hay lớp học: thay vì chỉ mua hoa và quà, hãy dành thời gian cho một nội dung cụ thể như rà soát chênh lệch lương, chia sẻ về cân bằng công việc – gia đình, hoặc giới thiệu những đóng góp của đồng nghiệp nữ. Việc đó gần với tinh thần gốc của ngày này hơn.

Câu hỏi thường gặp

Ngày Quốc tế Phụ nữ là ngày nào?

Ngày Quốc tế Phụ nữ là ngày 8/3 dương lịch hằng năm, cố định. Năm 2027, ngày 8/3 rơi vào thứ Hai.

Vì sao chọn ngày 8/3?

Ngày 8/3 được chốt lại trong giai đoạn 1913–1914, sau khi các kỳ kỷ niệm đầu tiên diễn ra vào những ngày khác nhau. Ngày 8/3/1917 theo lịch Gregory (23/2 theo lịch Julius), nữ công nhân Nga bãi công đòi “Bánh mì và Hòa bình”, càng củng cố vị trí của ngày này.

Ai đề xuất Ngày Quốc tế Phụ nữ?

Tại Hội nghị quốc tế phụ nữ lao động lần thứ hai ở Copenhagen năm 1910, bà Clara Zetkin đề xuất lập một ngày quốc tế của phụ nữ hằng năm. Đề xuất được hơn 100 đại biểu từ 17 nước nhất trí thông qua.

Liên Hợp Quốc công nhận ngày 8/3 từ khi nào?

Năm 1975 – Năm Quốc tế Phụ nữ – Liên Hợp Quốc kỷ niệm Ngày Quốc tế Phụ nữ lần đầu. Tháng 12/1977, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thông qua nghị quyết về Ngày Liên Hợp Quốc vì quyền của phụ nữ và hòa bình quốc tế, để các nước thành viên chọn ngày kỷ niệm theo truyền thống của mình.

Ngày 8/3 có được nghỉ làm ở Việt Nam không?

Không. Ngày 8/3 không nằm trong 11 ngày nghỉ lễ, Tết tại Điều 112 Bộ luật Lao động 2019 nên không phải ngày nghỉ hưởng lương, dù nhiều cơ quan và doanh nghiệp vẫn tổ chức hoạt động chúc mừng.