Văn Miếu – Quốc Tử Giám ở đâu? Lịch sử và giá trị

Văn Miếu – Quốc Tử Giám nằm ở số 58 phố Quốc Tử Giám, thành phố Hà Nội. Văn Miếu được xây năm 1070 dưới triều Lý Thánh Tông, đến năm 1076 vua Lý Nhân Tông lập thêm Quốc Tử Giám – trường học cao cấp đầu tiên của nhà nước Việt Nam. Nơi đây còn lưu 82 bia tiến sĩ được UNESCO ghi danh là di sản tư liệu.

Vị trí và cách đi

Di tích ở phía tây trung tâm Hà Nội, cách Hồ Hoàn Kiếm khoảng 2 km, nằm giữa bốn tuyến phố Quốc Tử Giám, Tôn Đức Thắng, Nguyễn Thái Học và Văn Miếu. Phía trước cổng là Hồ Văn, một phần của tổng thể di tích. Khu vực này có nhiều tuyến xe buýt đi qua và gần các điểm tham quan khác như Hoàng thành Thăng Long, Chùa Một Cột.

Lịch sử Văn Miếu – Quốc Tử Giám

• 1070: vua Lý Thánh Tông cho xây Văn Miếu để thờ Khổng Tử, Chu Công và các bậc tiên hiền; đây cũng là nơi hoàng thái tử đến học.
• 1076: vua Lý Nhân Tông lập Quốc Tử Giám bên cạnh Văn Miếu, ban đầu dành cho con em hoàng tộc và quý tộc, về sau mở rộng cho những người học giỏi trong dân.
• Thời Trần, Lê: quy mô được mở rộng nhiều lần; nhà Lê cho dựng bia ghi tên người đỗ tiến sĩ – việc làm tạo nên di sản quý nhất của khu di tích.
• Thời Nguyễn: kinh đô chuyển về Huế, Quốc Tử Giám ở Thăng Long không còn là trường cao cấp của cả nước; khu Thái Học sau này được xây lại trên nền trường cũ.
• Hiện nay: di tích do Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám quản lý, được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt theo Quyết định 548/QĐ-TTg ngày 10/5/2012 của Thủ tướng Chính phủ.

Tổng cộng, nơi đây gắn với gần 1.000 năm giáo dục khoa cử. Nếu quan tâm những nội dung giáo dục truyền thống khác, bạn có thể đọc thêm 5 điều Bác Hồ dạy thiếu niên nhi đồng.

Cấu trúc năm khu của di tích

Khu	Phạm vi	Điểm nổi bật
Khu thứ nhất	Văn Miếu Môn đến Đại Trung Môn	Cổng chính, sân rộng, hai bên có cổng phụ
Khu thứ hai	Đại Trung Môn đến Khuê Văn Các	Khuê Văn Các – biểu tượng của Hà Nội
Khu thứ ba	Giếng Thiên Quang và nhà bia	82 bia tiến sĩ đặt trên lưng rùa đá
Khu thứ tư	Khu trung tâm	Bái Đường và Điện Đại Thành, nơi thờ Khổng Tử
Khu thứ năm	Khu Thái Học	Dựng lại trên nền trường Quốc Tử Giám xưa

Giếng Thiên Quang (Thiên Quang tỉnh – giếng soi ánh sáng trời) là hồ nước vuông ở trung tâm, tạo trục đối xứng cho toàn bộ không gian. Khuê Văn Các là gác nhỏ hai tầng dựng thời Nguyễn, tầng trên có bốn cửa sổ tròn tượng trưng cho ánh sáng của sao Khuê – ngôi sao gắn với văn chương trong quan niệm xưa.

82 bia tiến sĩ – di sản tư liệu của UNESCO

Đây là giá trị độc đáo nhất của khu di tích. Các con số cần nhớ:

• 82 bia còn lại, mỗi bia ứng với một khoa thi;
• ghi tên 1.304 người đỗ tiến sĩ (theo hồ sơ đề cử gửi UNESCO);
• các khoa thi được ghi bia trải từ năm 1442 đến năm 1779, qua các triều Lê và Mạc; bia được dựng trong khoảng 1484–1780.

Bia được đặt trên lưng rùa đá, mỗi bia có bài văn ghi tên, quê quán người đỗ cùng lời bình về việc học, việc dùng người. Vì vậy 82 bia không chỉ là danh sách mà là một nguồn sử liệu về chế độ khoa cử, địa lý hành chính và tư tưởng giáo dục của Việt Nam qua hơn ba thế kỷ.

Hai mốc ghi danh của UNESCO: tháng 3/2010, Ủy ban Chương trình Ký ức thế giới khu vực châu Á – Thái Bình Dương ghi danh 82 bia tiến sĩ là Di sản tư liệu khu vực; ngày 27/7/2011, 82 bia được đưa vào Danh mục Di sản tư liệu thế giới. Lưu ý phân biệt: đây là danh hiệu di sản tư liệu dành cho bộ bia đá, không phải danh hiệu di sản thế giới dành cho công trình kiến trúc – khác với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương được ghi danh ở hạng mục di sản văn hóa phi vật thể.

Thông tin tham quan

Di tích có bán vé vào cổng, với mức giảm cho học sinh, sinh viên và một số nhóm ưu tiên. Vì giá vé và giờ mở cửa do Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám công bố và có điều chỉnh theo thời điểm, bài viết không nêu con số cụ thể — bạn hãy xem thông báo mới nhất của đơn vị quản lý trước khi đi, nhất là vào dịp lễ, Tết, kỳ thi hoặc khi khu di tích có sự kiện riêng. Tránh tin vào các bài viết không ghi rõ thời điểm cập nhật, vì đây là loại thông tin lỗi thời nhanh nhất.

• Nên đi buổi sáng sớm hoặc chiều muộn để tránh nắng và đông người.
• Trang phục kín đáo, nói chuyện nhỏ nhẹ vì đây là nơi thờ tự.
• Không chạm, xoa đầu rùa hay viết lên bia tiến sĩ – các bia đã có tuổi hàng trăm năm.
• Dịp đầu năm sau kỳ nghỉ Tết và trước các kỳ thi, lượng khách tăng rất mạnh.

Câu hỏi thường gặp

Văn Miếu – Quốc Tử Giám ở đâu?

Di tích nằm ở số 58 phố Quốc Tử Giám, thành phố Hà Nội, thuộc khu vực quận Đống Đa trước đây, gần Hồ Văn và cách Hồ Hoàn Kiếm khoảng 2 km về phía tây.

Văn Miếu được xây năm nào?

Văn Miếu được xây năm 1070 dưới triều vua Lý Thánh Tông để thờ Khổng Tử và các bậc tiên hiền. Năm 1076, vua Lý Nhân Tông cho lập Quốc Tử Giám bên cạnh, trở thành trường học cao cấp đầu tiên của nhà nước.

Có bao nhiêu bia tiến sĩ ở Văn Miếu?

Hiện còn 82 bia tiến sĩ, mỗi bia ứng với một khoa thi, ghi tên tổng cộng 1.304 người đỗ tiến sĩ theo hồ sơ đề cử gửi UNESCO. Các bia được đặt trên lưng rùa đá, dựng thành hai dãy hai bên giếng Thiên Quang.

82 bia tiến sĩ được UNESCO ghi danh khi nào?

Tháng 3/2010, Ủy ban Chương trình Ký ức thế giới khu vực châu Á – Thái Bình Dương của UNESCO ghi danh 82 bia tiến sĩ là Di sản tư liệu khu vực. Ngày 27/7/2011, 82 bia được đưa vào Danh mục Di sản tư liệu thế giới (Ký ức thế giới) của UNESCO.

Khuê Văn Các có ý nghĩa gì?

Khuê Văn Các là công trình gác nhỏ dựng thời Nguyễn, với tầng trên có bốn cửa sổ tròn tượng trưng cho ánh sáng của sao Khuê – ngôi sao gắn với văn chương. Đây là biểu tượng của Hà Nội.