Tết Nguyên Đán là gì? Nguồn gốc, ý nghĩa và các phong tục chính

Tết Nguyên Đán là tên gọi chính thức của Tết Âm lịch — ngày đầu năm mới theo lịch âm dương truyền thống của người Việt, bắt đầu từ mùng 1 tháng Giêng. Vì tính theo chu kỳ của Mặt Trăng nên mỗi năm Tết rơi vào một ngày dương lịch khác nhau, thường trong khoảng từ 21/1 đến 20/2. Đây là dịp lễ lớn nhất trong năm, với 5 ngày nghỉ theo Bộ luật Lao động 2019.

Tên gọi Tết Nguyên Đán nghĩa là gì?

“Nguyên” nghĩa là đầu tiên, khởi đầu; “Đán” nghĩa là buổi sáng sớm. Ghép lại, Nguyên Đán chỉ buổi sáng đầu tiên của một năm mới. Người Việt còn gọi dịp này bằng nhiều tên khác nhau trong đời sống hằng ngày: Tết Âm lịch, Tết Ta, Tết Cả, hoặc đơn giản là “Tết”.

Cách gọi “Tết Ta” xuất hiện để phân biệt với “Tết Tây”, tức Tết Dương lịch ngày 1/1. Hai dịp này hoàn toàn khác nhau về cách tính lịch, về quy mô và về ý nghĩa trong văn hóa Việt. Bạn có thể xem chi tiết so sánh trong bài Tết Dương lịch là ngày nào, khác gì Tết Âm lịch.

Cách tính ngày Tết theo âm lịch

Lịch âm Việt Nam thực chất là lịch âm dương: tháng được tính theo chu kỳ tuần Mặt Trăng, còn năm được điều chỉnh để không lệch khỏi các mùa. Nguyên tắc chính:

• Mỗi tháng âm lịch bắt đầu vào ngày có điểm sóc (thời điểm Mặt Trăng, Trái Đất, Mặt Trời gần như thẳng hàng, Mặt Trăng tối hoàn toàn). Một tháng dài 29 hoặc 30 ngày.
• Một năm âm lịch thường có 12 tháng, khoảng 354–355 ngày, ngắn hơn năm dương lịch khoảng 11 ngày.
• Để bù khoảng lệch đó, cứ khoảng 2–3 năm lại có một năm nhuận với 13 tháng (thêm một tháng nhuận), dài khoảng 384 ngày.
• Mùng 1 Tết là ngày đầu của tháng Giêng, tức tháng âm lịch đầu tiên của năm mới.

Chính vì năm âm lịch ngắn hơn năm dương lịch rồi lại thỉnh thoảng được bù thêm một tháng, ngày Tết cứ lùi dần rồi nhảy lên, tạo cảm giác “năm nay Tết sớm, năm sau Tết muộn”. Lịch âm Việt Nam được tính theo múi giờ GMT+7 nên có năm ngày Tết lệch một ngày so với lịch của Trung Quốc.

Bảng ngày mùng 1 Tết các năm tới

Năm âm lịch	Mùng 1 Tết (dương lịch)	Thứ
Đinh Mùi 2027	06/02/2027	Thứ Bảy
Mậu Thân 2028	26/01/2028	Thứ Tư
Kỷ Dậu 2029	13/02/2029	Thứ Ba

Bảng chỉ liệt kê những năm đã kiểm tra chắc chắn. Với các năm xa hơn, ngày mùng 1 Tết có thể lệch một ngày giữa các bộ lịch khác nhau, vì lịch âm Việt Nam được tính theo múi giờ GMT+7 còn lịch Trung Quốc tính theo GMT+8; khi điểm sóc rơi sát nửa đêm, hai cách tính cho ra hai ngày khác nhau. Vì vậy với những năm đó, bạn nên tra cứu khi đến gần thay vì dùng một con số sẵn.

Tên năm được đặt theo hệ can chi, ghép một trong 10 can (Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý) với một trong 12 chi (Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi). Mỗi tổ hợp lặp lại sau 60 năm, gọi là một hội.

Các mốc thời gian trong dịp Tết

• 23 tháng Chạp – Tết ông Công ông Táo: gia đình làm lễ tiễn Táo quân, nhiều nơi phóng sinh cá chép.
• Từ 23 đến 29 hoặc 30 tháng Chạp: dọn nhà, sắm Tết, gói bánh chưng, bày mâm ngũ quả, tảo mộ mời người đã mất về ăn Tết.
• Chiều 30 (hoặc 29 nếu tháng thiếu) – tất niên: bữa cơm cuối năm quy tụ cả gia đình.
• Đêm giao thừa: thời điểm chuyển sang năm mới, gia đình cúng giao thừa, nhiều người đi hái lộc, xin quả.
• Mùng 1 – mùng 3: ba ngày Tết chính. Nếp quen phổ biến là mùng 1 Tết cha, mùng 2 Tết mẹ, mùng 3 Tết thầy.
• Mùng 7 hoặc một ngày tốt đầu năm – hóa vàng, khai hạ: kết thúc Tết, bắt đầu công việc của năm mới.

Những phong tục chính của Tết Nguyên Đán

• Dọn dẹp và trang hoàng nhà cửa: dọn sạch nhà trước Tết với ý nghĩa bỏ lại những điều không may của năm cũ; bày cây quất, cành đào hoặc cành mai, treo câu đối.
• Mâm cỗ và món ăn Tết: bánh chưng ở miền Bắc, bánh tét ở miền Trung và miền Nam; thêm giò, nem, canh măng, thịt kho, dưa hành, mứt và hạt các loại.
• Cúng giao thừa và cúng gia tiên: thắp hương mời tổ tiên về cùng gia đình, thể hiện lòng thành kính và sự nối tiếp giữa các thế hệ.
• Chúc Tết và mừng tuổi: con cháu chúc người lớn tuổi sức khỏe, người lớn mừng tuổi (lì xì) cho trẻ bằng phong bao đỏ, mang ý nghĩa cầu may chứ không nặng về giá trị tiền.
• Xông đất: người đầu tiên bước vào nhà trong năm mới, nhiều gia đình chọn người hợp tuổi hoặc tính cách vui vẻ.
• Đi lễ chùa, xin chữ: cầu một năm bình an, nhiều nơi còn giữ tục xin chữ thư pháp đầu năm.
• Về quê, thăm hỏi họ hàng: đây là lý do khiến Tết trở thành đợt di chuyển lớn nhất trong năm ở Việt Nam.

Ngoài Tết Nguyên Đán, lịch âm Việt Nam còn nhiều dịp Tết nhỏ khác trong năm như Tết Trung thu rằm tháng Tám hay Tết Trùng Thập mùng 10 tháng Mười.

Số ngày nghỉ Tết theo Bộ luật Lao động 2019

Theo Điều 112 Bộ luật Lao động 2019, người lao động được nghỉ làm việc, hưởng nguyên lương 5 ngày dịp Tết Âm lịch. Tết Dương lịch chỉ được nghỉ 1 ngày (ngày 1/1).

Ngày lễ	Số ngày nghỉ hưởng nguyên lương
Tết Dương lịch	1 ngày (01/01)
Tết Âm lịch	5 ngày
Ngày Chiến thắng	1 ngày (30/4)
Ngày Quốc tế lao động	1 ngày (01/5)
Quốc khánh	2 ngày (02/9 và một ngày liền trước hoặc liền sau)
Giỗ Tổ Hùng Vương	1 ngày (10/3 âm lịch)

Luật không ấn định cứng 5 ngày nghỉ Tết là những ngày âm lịch nào. Người sử dụng lao động được chọn phương án, thường là 2 ngày cuối năm cũ cộng 3 ngày đầu năm mới, hoặc 1 ngày cuối năm cũ cộng 4 ngày đầu năm mới, và phải thông báo trước cho người lao động. Riêng công chức, viên chức thì lịch nghỉ cụ thể của từng năm được quyết định và công bố riêng, nên thường dài hơn nhờ ghép với ngày nghỉ hằng tuần.

Với Tết Đinh Mùi 2027, phương án đã được chốt: theo Văn bản số 10065/VPCP-KGVX ngày 2/10/2026 của Văn phòng Chính phủ, cán bộ, công chức, viên chức nghỉ 7 ngày liên tục, từ thứ Năm 4/2/2027 (28 tháng Chạp) đến hết thứ Tư 10/2/2027 (mùng 5 tháng Giêng), gồm 5 ngày nghỉ Tết theo luật và 2 ngày nghỉ hằng tuần. Chi tiết từng ngày có trong bài lịch nghỉ Tết 2027.

Về nghỉ bù: khoản 3 Điều 111 Bộ luật Lao động 2019 quy định nếu ngày nghỉ lễ trùng với ngày nghỉ hằng tuần thì người lao động được nghỉ bù vào ngày làm việc kế tiếp. Nhờ cơ chế này, những năm mà ngày Tết rơi vào thứ Bảy hoặc Chủ nhật, kỳ nghỉ thực tế sẽ dài hơn 5 ngày.

Câu hỏi thường gặp

Tết Nguyên Đán 2027 là ngày nào dương lịch?

Mùng 1 Tết Nguyên Đán năm Đinh Mùi 2027 là thứ Bảy, ngày 06/02/2027. Lịch nghỉ của cán bộ, công chức, viên chức đã được chốt tại Văn bản số 10065/VPCP-KGVX ngày 2/10/2026: nghỉ 7 ngày liên tục, từ 4/2/2027 đến hết 10/2/2027.

Vì sao Tết Nguyên Đán không cố định như Tết Dương lịch?

Vì Tết Nguyên Đán tính theo lịch âm dương, dựa trên chu kỳ Mặt Trăng. Một năm âm lịch ngắn hơn năm dương lịch khoảng 11 ngày và cứ vài năm lại có một tháng nhuận, nên ngày Tết trượt trong khoảng từ 21/1 đến 20/2 dương lịch.

Nghỉ Tết Âm lịch được mấy ngày?

Theo Bộ luật Lao động 2019, người lao động được nghỉ 5 ngày hưởng nguyên lương dịp Tết Âm lịch. Nếu ngày nghỉ lễ trùng ngày nghỉ hằng tuần thì được nghỉ bù vào ngày làm việc kế tiếp, nên số ngày nghỉ thực tế từng năm có thể nhiều hơn.

Tết Nguyên Đán gồm những ngày nào?

Ba ngày Tết chính là mùng 1, mùng 2 và mùng 3 tháng Giêng. Tuy nhiên không khí Tết kéo dài từ 23 tháng Chạp (Tết ông Công ông Táo) tới khoảng mùng 7 tháng Giêng khi các gia đình làm lễ hóa vàng.

Tết Ta và Tết Tây khác nhau thế nào?

Tết Ta là Tết Nguyên Đán, tính theo âm lịch, ngày thay đổi hằng năm, nghỉ 5 ngày và mang nhiều phong tục truyền thống. Tết Tây là Tết Dương lịch, luôn là ngày 1/1, chỉ nghỉ 1 ngày và chủ yếu là dịp đếm ngược, đón năm mới.