Tết Trùng Thập là ngày gì? Ý nghĩa và phong tục

Tết Trùng Thập là ngày mùng 10 tháng 10 âm lịch – tên gọi bắt nguồn từ việc hai số mười (thập) trùng nhau, nên còn được gọi là Tết Song Thập. Trong dân gian Việt Nam, ngày này gắn với hai lớp ý nghĩa: ngày của người làm nghề thuốc và dịp tạ ơn mùa lúa mới.

Tết Trùng Thập rơi vào ngày nào?

Ngày lễ này được tính theo âm lịch nên không cố định trên dương lịch. Mùng 10 tháng 10 âm lịch thường rơi vào khoảng tháng 11 hoặc đầu tháng 12 dương lịch, tức đã sang cuối thu đầu đông ở miền Bắc. Nếu muốn xác định chính xác, bạn hãy tra lịch vạn niên của năm đó, vì cách tính tháng nhuận âm lịch khiến khoảng lệch giữa hai loại lịch thay đổi từng năm. Bạn có thể xem thêm cách lịch hoạt động trong bài năm nhuận là gì, cách tính năm nhuận.

Nguồn gốc và ý nghĩa

Ngày của nghề thuốc

Theo quan niệm của y học cổ truyền được lưu truyền trong dân gian, mùng 10 tháng 10 âm lịch là lúc cây cỏ hấp thụ đủ khí của bốn mùa, dược tính đạt mức tốt nhất. Vì vậy các lương y xưa chọn ngày này để thu hái, chế biến thuốc và làm lễ tạ tổ nghề. Đây là lý do Tết Trùng Thập còn có tên Tết thầy thuốc.

Tết cơm mới tháng Mười

Ở nhiều vùng nông thôn, mùng 10 tháng 10 trùng với thời điểm vừa gặt xong lúa mùa. Gia đình lấy gạo mới làm bánh, nấu xôi dâng lên trời đất, thần Nông và tổ tiên để tạ ơn một vụ thu hoạch, nên ngày này cũng được gọi là Tết cơm mới hay Tết lúa mới.

Liên hệ với Tết Hạ Nguyên

Trong tín ngưỡng dân gian và Phật giáo có ba ngày “nguyên” lớn. Nhiều nơi gộp Trùng Thập với Hạ Nguyên thành một dịp lễ kéo dài, cúng từ mùng 10 đến rằm tháng Mười.

Tên gọi	Thời điểm (âm lịch)	Ý nghĩa chính
Tết Thượng Nguyên	Rằm tháng Giêng	Cầu an đầu năm
Tết Trung Nguyên	Rằm tháng Bảy	Vu Lan, cúng cô hồn
Tết Trùng Thập (Song Thập)	Mùng 10 tháng Mười	Tết thầy thuốc, tết cơm mới
Tết Hạ Nguyên	Rằm tháng Mười	Tạ ơn, cầu phúc cuối năm

Phong tục và lễ vật ngày Tết Trùng Thập

• Làm bánh từ gạo mới: phổ biến nhất là bánh giầy (bánh dày), bánh ít, bánh trôi hoặc xôi, chè – đều làm từ gạo nếp vụ mới. Mâm cúng vì thế khá giản dị, gần với các món bánh dân gian như bánh bèo.
• Cúng gia tiên và thần linh: hương, hoa, trầu cau, nước sạch, hoa quả theo mùa, cùng đĩa bánh và xôi đặt trên bàn thờ.
• Lễ tổ nghề thuốc: các nhà thuốc đông y, lương y thường dọn dẹp, bày lễ tạ tổ nghề và cầu một năm hành nghề thuận lợi.
• Đi chùa, phóng sinh, làm việc thiện: nhiều gia đình kết hợp ngày này với rằm tháng Mười để lên chùa cầu an.
• Dọn dẹp nhà cửa, bàn thờ: vừa để chuẩn bị lễ, vừa mang ý nghĩa chuyển sang giai đoạn cuối năm.

Không có một khuôn mẫu lễ vật bắt buộc. Tuỳ vùng và tuỳ gia đình, mâm cúng có thể chỉ gồm vài đĩa bánh với hoa quả, nên bạn không cần lo phải chuẩn bị quá tốn kém.

Tết Trùng Thập có phải ngày nghỉ lễ không?

Không. Đây là ngày lễ theo tín ngưỡng dân gian, không nằm trong danh sách ngày nghỉ lễ, tết được hưởng nguyên lương theo pháp luật lao động Việt Nam. Hoạt động cúng lễ thường diễn ra tại gia đình vào buổi sáng hoặc trưa, sau đó mọi người vẫn đi làm, đi học bình thường.

Vì ngày này trôi theo âm lịch nên dễ bị bỏ quên. Mẹo đơn giản là đặt nhắc trước vài ngày trên điện thoại; nếu bạn hay phải quy đổi lịch, hai bài 1 năm có bao nhiêu tuần, quý, ngày và năm nhuận có bao nhiêu ngày sẽ hữu ích.

Câu hỏi thường gặp

Tết Trùng Thập và Tết Hạ Nguyên có giống nhau không?

Không hoàn toàn. Trùng Thập là mùng 10 tháng Mười, còn Hạ Nguyên là rằm tháng Mười. Tuy nhiên nhiều địa phương coi cả hai là một dịp lễ cuối mùa và cúng gộp trong khoảng từ mùng 10 đến rằm.

Vì sao Tết Trùng Thập gọi là Tết thầy thuốc?

Vì theo quan niệm y học cổ truyền trong dân gian, mùng 10 tháng Mười là thời điểm cây thuốc hội đủ khí của bốn mùa, dược tính tốt nhất, nên các lương y chọn ngày này để hái thuốc và làm lễ tạ tổ nghề.

Ngày Tết Trùng Thập cúng gì là đủ?

Một mâm cơ bản gồm hương, hoa, trầu cau, nước, hoa quả theo mùa cùng bánh giầy, bánh ít hoặc xôi chè làm từ gạo mới. Quan trọng là sự thành tâm, không cần mâm lớn.

Tết Trùng Thập có phải lễ của riêng Việt Nam?

Ngày trùng số mười trong tháng Mười âm lịch xuất hiện ở nhiều nền văn hoá chịu ảnh hưởng âm lịch. Tuy nhiên cách gắn ngày này với nghề thuốc và lễ cơm mới là nét riêng trong phong tục Việt.