STEM là gì? Ý nghĩa và vai trò của giáo dục STEM

STEM là viết tắt của Science (Khoa học), Technology (Công nghệ), Engineering (Kỹ thuật) và Mathematics (Toán học). Giáo dục STEM là cách dạy tích hợp bốn lĩnh vực này, giúp học sinh dùng kiến thức để giải quyết vấn đề thực tế thay vì học rời rạc từng môn.

STEM gồm những gì?

Chữ cái	Tiếng Anh	Tiếng Việt	Ví dụ
S	Science	Khoa học	Tìm hiểu vì sao cây cần ánh sáng
T	Technology	Công nghệ	Lập trình cảm biến tưới cây
E	Engineering	Kỹ thuật	Thiết kế, chế tạo mô hình tưới tự động
M	Mathematics	Toán học	Tính lượng nước, đo đạc kích thước

Giáo dục STEM là gì?

STEM không phải là một môn học riêng. Đây là cách tổ chức học tập theo chủ đề: học sinh được đặt trước một vấn đề cụ thể, phải hỏi, thiết kế, thử nghiệm và cải tiến sản phẩm, trong quá trình đó vận dụng kiến thức của nhiều môn. Ví dụ, làm chiếc cầu bằng que kem đòi hỏi hiểu về lực (khoa học), đo và tính toán (toán), thiết kế bản vẽ (kỹ thuật) và dùng công cụ, phần mềm (công nghệ).

Ở Việt Nam, giáo dục STEM được khuyến khích đưa vào nhà trường trong những năm gần đây, gắn với định hướng phát triển năng lực của Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Cách triển khai cụ thể có thể khác nhau tuỳ trường: tích hợp trong tiết học, hoạt động trải nghiệm hoặc câu lạc bộ.

STEM khác STEAM thế nào?

STEAM thêm chữ A (Arts – nghệ thuật) vào STEM. Nghệ thuật ở đây bao gồm thiết kế, mỹ thuật, âm nhạc, ngôn ngữ… nhằm khuyến khích sáng tạo và cách trình bày ý tưởng. Hai cách gọi này không đối lập: nhiều trường dùng STEAM để nhấn mạnh yếu tố thẩm mỹ và sáng tạo.

Lợi ích của học STEM

• Rèn tư duy giải quyết vấn đề và tư duy phản biện.
• Học qua làm, nhớ lâu hơn học thuộc lòng.
• Tập làm việc nhóm, giao tiếp, trình bày sản phẩm.
• Làm quen sớm với công nghệ như lập trình, robot, trí tuệ nhân tạo (AI).
• Định hướng cho các ngành đang cần nhân lực như công nghệ thông tin, kỹ thuật, khoa học dữ liệu, gắn với xu hướng chuyển đổi số.

Ví dụ hoạt động STEM theo cấp học

• Tiểu học: làm mô hình núi lửa phun trào, thuyền chạy bằng pin, trồng đậu trong chai nhựa.
• THCS: chế tạo lọc nước đơn giản, xe chạy bằng năng lượng mặt trời mini, đo lượng mưa.
• THPT: lập trình mạch Arduino, thiết kế ứng dụng đơn giản, khảo sát chất lượng không khí.

Với mỗi dự án, một quy trình thường gặp gồm: xác định vấn đề, nghiên cứu, đề xuất giải pháp, chế tạo, thử nghiệm, chia sẻ kết quả. Các buổi workshop hoặc ngày hội STEM cũng là dịp để học sinh trình bày sản phẩm. Giáo viên và phụ huynh nên khuyến khích trẻ thử, sai và sửa, không đặt nặng kết quả đẹp.

Các nhóm ngành STEM là gì?

Khi nói ‘ngành STEM’ ở bậc đại học, người ta thường nhắc đến các ngành thuộc khoa học tự nhiên (vật lý, hoá học, sinh học), công nghệ thông tin, các ngành kỹ thuật (cơ khí, điện, xây dựng, ô tô), toán và thống kê. Không phải lúc nào cũng có ranh giới rõ ràng: các ngành liên ngành như kỹ thuật y sinh, khoa học dữ liệu hay công nghệ sinh học đều pha trộn nhiều lĩnh vực. Chính vì vậy, học STEM từ sớm giúp học sinh có cái nhìn rộng trước khi chọn hướng đi.

Lưu ý cho phụ huynh

• STEM không nhất thiết đắt tiền; nhiều hoạt động chỉ cần vật liệu tái chế.
• Chọn lớp học phù hợp lứa tuổi, nên cho trẻ tham gia thử trước.
• STEM bổ trợ, không thay thế việc nắm vững kiến thức nền ở các môn học.
• Khuyến khích trẻ đặt câu hỏi và tự tìm cách làm trước khi nhờ người lớn.

Câu hỏi thường gặp

STEM viết tắt của những từ nào?

Science (Khoa học), Technology (Công nghệ), Engineering (Kỹ thuật) và Mathematics (Toán học).

STEM có phải là môn học riêng không?

Không. STEM là cách tiếp cận dạy học tích hợp nhiều lĩnh vực qua các chủ đề hoặc dự án thực tiễn.

STEM và STEAM khác nhau ở điểm nào?

STEAM có thêm Arts (nghệ thuật), nhấn mạnh sáng tạo và thiết kế bên cạnh các lĩnh vực của STEM.

Trẻ mấy tuổi có thể học STEM?

Trẻ mầm non đã có thể làm quen qua thí nghiệm, trò chơi đơn giản. Nội dung nên điều chỉnh theo độ tuổi và khả năng của từng trẻ.

Nguồn tham khảo

• Chương trình giáo dục phổ thông 2018 – Bộ Giáo dục và Đào tạo