Chuyển đổi số là gì? Khái niệm, lợi ích và chương trình quốc gia

Chuyển đổi số là quá trình thay đổi toàn diện cách một cơ quan, doanh nghiệp hay xã hội hoạt động, từ mô hình truyền thống sang mô hình dựa trên công nghệ số và dữ liệu số. Mục tiêu không phải mua phần mềm mà là tạo ra cách làm việc, dịch vụ và giá trị mới.

Chuyển đổi số khác gì số hóa?

Ba khái niệm này hay bị nhầm lẫn:

Khái niệm	Bản chất	Ví dụ
Số hóa dữ liệu (digitization)	Chuyển thông tin từ dạng vật lý sang dạng số	Quét hồ sơ giấy thành file PDF
Số hóa quy trình (digitalization)	Dùng công nghệ số để vận hành quy trình sẵn có	Nộp và duyệt đơn trên phần mềm thay vì trên giấy
Chuyển đổi số (digital transformation)	Thay đổi mô hình hoạt động, cách tạo giá trị dựa trên dữ liệu và công nghệ	Doanh nghiệp bán hàng đa kênh, dùng dữ liệu khách hàng để thiết kế dịch vụ mới

Số hóa là bước nền, còn chuyển đổi số là đích đến rộng hơn, bao gồm cả con người, quy trình và văn hóa làm việc.

Chương trình Chuyển đổi số quốc gia của Việt Nam

Tại Việt Nam, khái niệm chuyển đổi số được cụ thể hóa trong Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, ban hành kèm Quyết định số 749/QĐ-TTg ngày 3/6/2020 của Thủ tướng Chính phủ. Chương trình xác định ba nội dung lớn: phát triển Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số, đi cùng việc phát triển hạ tầng số và thu hẹp khoảng cách số. Chương trình cũng nêu tám lĩnh vực ưu tiên chuyển đổi số: y tế, giáo dục, tài chính – ngân hàng, nông nghiệp, giao thông vận tải và logistics, năng lượng, tài nguyên và môi trường, sản xuất công nghiệp.

Một số mốc liên quan khác:

• Quyết định số 505/QĐ-TTg ngày 22/4/2022 lấy ngày 10 tháng 10 hằng năm là Ngày Chuyển đổi số quốc gia.
• Quyết định số 411/QĐ-TTg ngày 31/3/2022 phê duyệt Chiến lược quốc gia phát triển kinh tế số và xã hội số đến năm 2025, định hướng đến năm 2030.
• Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Số liệu mục tiêu cụ thể thay đổi theo từng văn bản, vì vậy bạn nên đối chiếu với nội dung văn bản gốc trên các cổng thông tin chính thức khi cần trích dẫn.

Chuyển đổi số trong doanh nghiệp gồm những gì?

1. Chiến lược: xác định vấn đề cần giải quyết (giảm chi phí, tăng trải nghiệm khách hàng…) trước khi chọn công nghệ.
2. Dữ liệu: thu thập, chuẩn hóa và dùng dữ liệu để ra quyết định.
3. Quy trình: đơn giản hóa, tự động hóa các bước thủ công.
4. Con người và văn hóa: đào tạo kỹ năng số, khuyến khích thử nghiệm.
5. Công nghệ: điện toán đám mây, phần mềm quản trị, thanh toán điện tử, phân tích dữ liệu, trí tuệ nhân tạo.

Ví dụ dễ hình dung

Một cửa hàng nhỏ ghi sổ bằng tay (chưa số hóa). Chủ cửa hàng nhập hàng vào phần mềm bán hàng (số hóa quy trình). Sau đó, cửa hàng dùng dữ liệu để biết mặt hàng nào bán chạy, mở thêm kênh bán online và thanh toán điện tử, xây dựng đội ngũ chăm sóc khách hàng trên mạng. Khi cách bán hàng, quản lý và chăm sóc khách đều thay đổi dựa trên dữ liệu, đó mới là chuyển đổi số. Các hoạt động bán hàng trực tuyến này thường dùng quảng cáo trả phí, bạn có thể xem SEM là gì, hay nội dung từ người dùng thật như KOC, và khung hiển thị banner.

Lợi ích và thách thức

• Lợi ích: tiết kiệm thời gian, giảm sai sót, mở rộng thị trường, phục vụ khách hàng tốt hơn, ra quyết định dựa trên dữ liệu.
• Thách thức: thiếu nhân lực số, chi phí đầu tư, dữ liệu phân tán, rủi ro an toàn thông tin, và sự thay đổi trong thói quen làm việc.

Khi trình bày một dự án chuyển đổi số, cần có concept rõ ràng, mục tiêu đo được và quan điểm khách quan khi đánh giá kết quả.

Câu hỏi thường gặp

Chuyển đổi số có phải chỉ là mua phần mềm không?

Không. Phần mềm chỉ là công cụ. Chuyển đổi số đòi hỏi thay đổi quy trình, cách ra quyết định và kỹ năng của con người.

Ngày Chuyển đổi số quốc gia là ngày nào?

Ngày 10 tháng 10 hằng năm, theo Quyết định số 505/QĐ-TTg ngày 22/4/2022.

Doanh nghiệp nhỏ có cần chuyển đổi số không?

Có thể bắt đầu từ những bước nhỏ như quản lý bán hàng bằng phần mềm, thanh toán điện tử, chăm sóc khách hàng trực tuyến, rồi mở rộng dần theo nhu cầu.

Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số là gì?

Đó là ba trụ cột của chuyển đổi số quốc gia: Chính phủ số là hoạt động quản lý nhà nước và dịch vụ công trên môi trường số, kinh tế số là hoạt động kinh tế dựa trên công nghệ và dữ liệu số, xã hội số là đời sống của người dân được hỗ trợ bởi các dịch vụ số.

Nguồn tham khảo

• Quyết định số 749/QĐ-TTg ngày 03/6/2020 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030
• Quyết định số 505/QĐ-TTg ngày 22/4/2022 về Ngày Chuyển đổi số quốc gia
• Quyết định số 411/QĐ-TTg ngày 31/3/2022 về Chiến lược quốc gia phát triển kinh tế số và xã hội số
• Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị