Hoàng thành Thăng Long ở đâu? Lịch sử và giá trị di sản

Hoàng thành Thăng Long nằm ở số 19C Hoàng Diệu, khu Ba Đình, Hà Nội. Ngày 31/7/2010, tại kỳ họp thứ 34 của Ủy ban Di sản thế giới ở Brasília, UNESCO ghi danh Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long – Hà Nội là Di sản văn hóa thế giới. Đây cũng là một trong 10 di tích quốc gia đặc biệt đầu tiên của Việt Nam, xếp hạng theo Quyết định 1272/QĐ-TTg ngày 12/8/2009.

Hoàng thành Thăng Long ở đâu?

Cổng chính của khu di sản ở số 19C đường Hoàng Diệu. Toàn bộ khu nằm giữa bốn tuyến đường Hoàng Diệu, Phan Đình Phùng, Nguyễn Tri Phương và Điện Biên Phủ, cách Quảng trường Ba Đình và Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh chừng một cây số.

Vị trí này chính là trung tâm quyền lực của Thăng Long xưa, và cũng là lý do khu đất được giữ gần như liên tục cho mục đích hành chính, quân sự qua nhiều thời kỳ, kể cả thời Pháp thuộc và sau năm 1954. Nhờ vậy, tầng văn hóa bên dưới mới không bị phá hủy bởi xây dựng dân dụng.

Lịch sử hơn một nghìn năm

Năm 1010, vua Lý Thái Tổ dời đô từ Hoa Lư về thành Đại La và đặt tên là Thăng Long. Khu vực này trở thành trung tâm chính trị của các triều Lý, Trần, Lê. Sang thời Nguyễn, khi kinh đô chuyển về Huế, Thăng Long không còn là thủ đô nhưng vẫn là trung tâm hành chính quan trọng của Bắc Thành và được xây lại thành Hà Nội theo quy mô nhỏ hơn.

Cuối thế kỷ XIX, người Pháp phá phần lớn tường thành thời Nguyễn để lấy đất xây công sở và doanh trại. Sau năm 1954, khu đất trở thành trụ sở của Bộ Quốc phòng. Đến năm 2004, phần đất này bắt đầu được chuyển giao cho Hà Nội để nghiên cứu và bảo tồn.

Bước ngoặt là cuộc khai quật khảo cổ lớn tại 18 Hoàng Diệu từ năm 2002. Các nhà khảo cổ phát hiện những tầng văn hóa xếp lớp liên tục từ thời Đại La qua Lý, Trần, Lê đến Nguyễn, với móng cung điện, giếng nước, hệ thống thoát nước, ngói, gạch và vô số đồ gốm sứ. Chính tính liên tục này là lập luận cốt lõi trong hồ sơ đề nghị UNESCO ghi danh.

UNESCO ghi danh năm 2010

Hồ sơ được xem xét tại kỳ họp thứ 34 của Ủy ban Di sản thế giới, tổ chức ở Brasília, Brazil. Quyết định ghi danh được thông qua ngày 31/7/2010, đúng vào dịp Hà Nội chuẩn bị kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long – Hà Nội.

Tên chính thức của di sản là Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long – Hà Nội. Chữ “khu trung tâm” rất quan trọng: di sản được ghi danh chỉ là phần lõi còn bảo tồn được, không phải toàn bộ hoàng thành xưa, vốn rộng hơn nhiều và nay đã nằm dưới khu phố hiện đại.

Ba giá trị nổi bật toàn cầu thường được nhắc đến trong hồ sơ là: chiều dài lịch sử liên tục của một trung tâm quyền lực, sự giao thoa văn hóa giữa các truyền thống trong vùng, và vai trò của khu vực này trong các giai đoạn lịch sử then chốt của Việt Nam.

Các hạng mục chính trong khu di sản

Hạng mục	Nội dung đáng chú ý
Khu khảo cổ 18 Hoàng Diệu	Hố khai quật trưng bày tại chỗ các tầng văn hóa, móng cột, giếng và hệ thống thoát nước nhiều thời kỳ
Cột cờ Hà Nội	Xây thời Nguyễn, đầu thế kỷ XIX; có thể lên để nhìn ra khu vực
Đoan Môn	Cổng chính dẫn vào khu trung tâm cấm thành, kiến trúc vòm cuốn còn khá nguyên vẹn
Nền điện Kính Thiên	Dấu tích của chính điện xưa, còn hai bộ bậc đá chạm rồng rất nổi tiếng
Nhà D67 và hầm D67	Xây năm 1967, nơi làm việc của Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương, có hầm ngầm bên dưới
Hậu Lâu	Còn gọi là Tĩnh Bắc Lâu, công trình ở phía sau khu trung tâm
Bắc Môn	Cổng phía bắc của thành Hà Nội thời Nguyễn, trên tường còn vết đạn pháo từ thế kỷ XIX

Nhiều người bất ngờ khi thấy nhà D67 nằm ngay cạnh các dấu tích thời Lý, Trần. Nhưng đó chính là điểm thú vị nhất của khu di sản: trên cùng một khoảnh đất, bạn đi từ móng cung điện thế kỷ XI đến phòng họp của thế kỷ XX chỉ trong vài phút.

Gợi ý tham quan

• Nên dành khoảng hai đến ba giờ để đi hết các hạng mục chính. Lộ trình thuận tiện là vào từ Hoàng Diệu, xem khu khảo cổ trước, rồi sang Đoan Môn, nền điện Kính Thiên, nhà D67 và Hậu Lâu.
• Khu di sản có bán vé tham quan và tổ chức một số chương trình riêng, trong đó có tour buổi tối theo từng đợt. Giá vé, giờ mở cửa và lịch các chương trình thay đổi theo từng thời kỳ, nên bạn hãy xem thông báo chính thức của Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long – Hà Nội trước khi đi.
• Phần lớn lộ trình ngoài trời, ít bóng mát; buổi sáng sớm hoặc cuối chiều là dễ chịu nhất.
• Khu khảo cổ có nhiều hố sâu và lối đi hẹp, cần để ý khi đi cùng trẻ nhỏ.
• Có thể ghép cùng buổi với chùa Một Cột và cụm di tích Ba Đình, hoặc để so sánh với một di tích lịch sử hiện đại ở phía Nam thì tham khảo thêm Dinh Độc Lập.

Câu hỏi thường gặp

Hoàng thành Thăng Long ở đâu?

Khu di sản có cổng chính tại số 19C Hoàng Diệu, khu Ba Đình, Hà Nội, nằm giữa bốn tuyến đường Hoàng Diệu, Phan Đình Phùng, Nguyễn Tri Phương và Điện Biên Phủ.

Hoàng thành Thăng Long được UNESCO ghi danh năm nào?

Ngày 31/7/2010, tại kỳ họp thứ 34 của Ủy ban Di sản thế giới tổ chức ở Brasília, UNESCO ghi danh Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long – Hà Nội là Di sản văn hóa thế giới.

Khu di sản gồm những gì?

Khu di sản gồm hai phần chính: khu khảo cổ học ở 18 Hoàng Diệu và khu di tích Thành cổ Hà Nội với các hạng mục Cột cờ Hà Nội, Đoan Môn, nền điện Kính Thiên, nhà D67, Hậu Lâu và Bắc Môn.

Nhà D67 là gì?

Nhà D67 là công trình được xây năm 1967 trong khu Thành cổ Hà Nội, từng là nơi làm việc của Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương trong giai đoạn kháng chiến. Nhà có tường dày, cửa thép và hầm ngầm bên dưới, hiện mở cửa cho khách tham quan.

Tham quan Hoàng thành Thăng Long mất bao lâu?

Để đi hết các hạng mục chính một cách thoải mái, bạn nên dành khoảng hai đến ba giờ. Khu di sản có bán vé tham quan và tổ chức một số chương trình riêng; giá vé cùng giờ mở cửa thay đổi theo từng thời kỳ nên bạn cần xem thông báo chính thức trước khi đi.