Địa đạo Củ Chi ở đâu? Lịch sử và thông tin tham quan

Địa đạo Củ Chi là hệ thống đường hầm ở vùng Củ Chi, phía tây bắc Thành phố Hồ Chí Minh, cách trung tâm thành phố khoảng 60–70 km. Hai khu mở cửa cho khách tham quan là Bến Dược và Bến Đình. Di tích được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt theo Quyết định 2367/QĐ-TTg ngày 23/12/2015.

Địa đạo Củ Chi ở đâu?

Hệ thống địa đạo nằm ở vùng đất Củ Chi, trước đây là huyện Củ Chi của Thành phố Hồ Chí Minh. Sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, cấp huyện không còn, các khu di tích thuộc địa bàn xã mới nhưng vẫn trong phạm vi Thành phố Hồ Chí Minh. Khi tra đường, bạn chỉ cần tìm theo tên “Khu di tích lịch sử Địa đạo Củ Chi – Bến Dược” hoặc “Bến Đình”.

Về khoảng cách, Bến Đình gần trung tâm hơn, thường mất khoảng một giờ rưỡi đi xe; Bến Dược xa hơn chừng mười mấy cây số. Phần lớn khách đi theo tour nửa ngày hoặc cả ngày, và nhiều người ghép chuyến này với các điểm trong nội thành như Dinh Độc Lập vào hôm sau.

Hệ thống địa đạo hình thành thế nào?

Những đoạn hầm đầu tiên được người dân Củ Chi đào từ cuối thập niên 1940, trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, ban đầu chỉ là hầm trú ẩn và hầm bí mật ngắn, rời rạc. Từ cuối thập niên 1950 và suốt những năm 1960, các đoạn hầm này được nối lại, đào sâu thêm và mở rộng thành một mạng lưới liên hoàn nhiều tầng, phục vụ hoạt động quân sự và dân sinh trong vùng chiến sự.

Điều kiện tự nhiên giúp việc này khả thi: đất Củ Chi là đất sét pha laterit, khi đào xong thì vách hầm tự kết dính khá chắc, ít sạt lở, và mực nước ngầm nằm sâu nên hầm không bị ngập. Đổi lại, toàn bộ khối lượng đất được đào gần như hoàn toàn bằng dụng cụ thủ công và phải mang đi phi tán thật xa để không bị phát hiện.

Tổng chiều dài bao nhiêu km?

Theo Cục Di sản văn hóa, hệ thống đường hầm dài hơn 200 km, bên cạnh khoảng 500 km chiến hào và công sự trên mặt đất. Con số được nhắc tới nhiều nhất trong các tài liệu phổ biến là khoảng 250 km, nhưng các nguồn không thống nhất: một số ghi khoảng 200 km, một số nêu từ 200 km đến 250 km. Lý do rất dễ hiểu, bởi đây là tổng chiều dài cộng gộp của rất nhiều nhánh hầm ở nhiều tầng, đào trong nhiều giai đoạn khác nhau, một phần đã sụp hoặc bị lấp, nên không thể đo lại chính xác. Vì vậy cách diễn đạt đúng là “hơn 200 km, ước tính tới khoảng 250 km”, chứ không nên hiểu như một số đo tuyệt đối.

Về cấu trúc, hệ thống thường được mô tả có ba tầng: tầng trên cách mặt đất khoảng 3 m, tầng giữa khoảng 6 m và tầng dưới sâu hơn, khoảng 8–10 m. Nối giữa các tầng là các lối thông hơi và nắp hầm bí mật ngụy trang bằng cỏ, lá hoặc gốc cây.

Bên trong địa đạo có những gì?

• Đường hầm di chuyển: rất hẹp và thấp, nhiều đoạn phải khom hoặc bò. Các đoạn mở cho khách tham quan ngày nay đã được mở rộng và lắp đèn so với kích thước gốc.
• Hầm chức năng: hầm ở, hầm họp, hầm quân y, bếp Hoàng Cầm với hệ thống rãnh dẫn khói tỏa ra xa để khói không bốc thành cột.
• Lỗ thông hơi: ngụy trang thành ụ đất, tổ mối hoặc bụi cây, hướng ra nhiều phía để tránh bị phát hiện.
• Hệ thống phòng thủ: các loại bẫy, cửa hầm chống nước và chống hơi ngạt, lối rẽ nhánh để chặn khi hầm bị xâm nhập.

Khi đi tham quan, bạn sẽ thấy phần lớn nội dung được trình bày trên mặt đất, qua mô hình, phim tư liệu và các khu tái hiện; đoạn hầm cho khách xuống thường chỉ dài vài chục mét với nhiều cửa lên giữa chặng.

Bến Dược và Bến Đình: nên chọn nơi nào?

Tiêu chí	Bến Dược	Bến Đình
Khoảng cách từ trung tâm TP.HCM	Xa hơn	Gần hơn
Quy mô khuôn viên	Rộng, nhiều khu chức năng	Gọn hơn
Điểm nhấn riêng	Đền Bến Dược tưởng niệm, khu tái hiện vùng giải phóng, khu hồ cảnh quan	Khu hầm trưng bày, mô hình, phù hợp tour ngắn
Phù hợp với	Chuyến đi cả ngày, đoàn muốn tìm hiểu sâu	Chuyến nửa ngày, khách nước ngoài theo tour

Hai khu cùng thuộc một khu di tích nhưng bán vé riêng, nên nếu muốn đi cả hai bạn cần tính thêm thời gian di chuyển giữa chúng.

Xếp hạng và giá trị di tích

Ngày 23/12/2015, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 2367/QĐ-TTg xếp hạng 11 di tích quốc gia đặc biệt, trong đó có Địa đạo Củ Chi, cùng với Căn cứ Bộ Chỉ huy Quân giải phóng miền Nam Việt Nam và di tích khảo cổ Hang Con Moong. Những năm gần đây, cơ quan quản lý còn xúc tiến lập hồ sơ đề nghị UNESCO ghi danh di tích này là di sản thế giới; đây là quá trình dài, nên bạn hãy theo dõi thông tin chính thức thay vì tin vào các bài viết khẳng định sớm.

Nếu bạn quan tâm các di tích chiến tranh khác của Việt Nam, có thể đọc thêm về Thành cổ Quảng Trị, hoặc tìm hiểu các di tích lịch sử lâu đời hơn như Hoàng thành Thăng Long ở Hà Nội.

Lưu ý khi tham quan

• Khu di tích mở cửa hằng ngày và có bán vé riêng cho từng khu, kèm phí cho một số hoạt động trải nghiệm. Giá vé và giờ mở cửa thay đổi theo từng thời kỳ, bạn nên xem thông báo chính thức hoặc gọi điện trước ngày đi.
• Mặc quần áo tối màu, gọn gàng, mang giày thể thao. Trong hầm rất bí và nóng, hãy mang theo nước.
• Người sợ không gian hẹp, có bệnh tim mạch, hô hấp hoặc đang mang thai không nên xuống hầm. Các đoạn hầm đều có cửa lên giữa chặng để ra sớm.
• Không tách khỏi nhóm khi ở dưới hầm và tuân thủ hướng dẫn của nhân viên tại từng cửa.
• Đi vào buổi sáng sẽ mát hơn; buổi trưa nắng và lượng khách theo tour đông nhất.

Câu hỏi thường gặp

Địa đạo Củ Chi dài bao nhiêu km?

Theo Cục Di sản văn hóa, hệ thống đường hầm dài hơn 200 km, cùng khoảng 500 km chiến hào và công sự trên mặt đất. Các tài liệu phổ biến thường ghi khoảng 250 km, nhưng các nguồn không thống nhất với nhau. Nên hiểu đây là con số ước tính cho cả hệ thống nhiều tuyến, nhiều tầng, chứ không phải số đo chính xác của một đường hầm liền mạch.

Nên đi Bến Dược hay Bến Đình?

Bến Đình gần trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh hơn nên tiện cho chuyến đi nửa ngày. Bến Dược xa hơn nhưng khuôn viên rộng, có Đền Bến Dược tưởng niệm và khu tái hiện vùng giải phóng, phù hợp nếu bạn có cả ngày. Hai nơi cùng thuộc một khu di tích và bán vé riêng.

Địa đạo Củ Chi được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt năm nào?

Ngày 23/12/2015, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 2367/QĐ-TTg xếp hạng 11 di tích quốc gia đặc biệt, trong đó có Địa đạo Củ Chi.

Người bị sợ không gian hẹp có nên bò hầm không?

Không nên. Đoạn hầm cho khách tham quan dù đã được mở rộng và có đèn vẫn rất thấp, tối và bí. Nếu bạn sợ không gian hẹp, có bệnh tim mạch, hô hấp hoặc đang mang thai, hãy chọn tham quan phần trên mặt đất; các đoạn hầm đều có cửa lên giữa chặng để ra sớm.

Giá vé và giờ mở cửa địa đạo Củ Chi thế nào?

Khu di tích mở cửa hằng ngày và có bán vé riêng cho từng khu Bến Dược, Bến Đình, kèm phí cho các hoạt động trải nghiệm. Mức giá và giờ mở cửa được điều chỉnh theo từng thời kỳ, nên bạn cần xem thông báo chính thức của khu di tích hoặc gọi điện trước khi đi.