Oligosaccharide là gì? Vai trò với đường ruột

Oligosaccharide là carbohydrate có phân tử gồm khoảng 3–10 đơn vị đường đơn (monosaccharide) nối với nhau bằng liên kết glycoside. Tên gọi bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp oligos nghĩa là “ít”. Nhiều oligosaccharide không bị tiêu hóa ở ruột non nên đi xuống đại tràng và trở thành thức ăn cho vi khuẩn có lợi – đó là nhóm được gọi là prebiotic.

Oligosaccharide nằm ở đâu trong họ carbohydrate?

Nhóm	Số đơn vị đường	Ví dụ
Monosaccharide (đường đơn)	1	Glucose, fructose, galactose
Disaccharide (đường đôi)	2	Sucrose, lactose, maltose
Oligosaccharide	khoảng 3–10	Raffinose, stachyose, FOS, GOS
Polysaccharide	trên 10, thường hàng nghìn	Tinh bột, cellulose, glycogen

Ranh giới giữa các nhóm mang tính quy ước; một số tài liệu tính oligosaccharide từ 2 đơn vị trở lên. Nếu bạn muốn xem kỹ hơn từng đường đơn, có các bài riêng về galactose, xylose và maltose.

Các loại oligosaccharide thường gặp

• FOS (fructooligosaccharide): chuỗi các đơn vị fructose, có trong chuối, hành, tỏi, măng tây, rễ rau diếp xoăn. Xem chi tiết tại bài FOS là gì.
• GOS (galactooligosaccharide): chuỗi galactose, thường được bổ sung vào sữa công thức.
• Raffinose: trisaccharide gồm galactose – glucose – fructose, nhiều trong các loại đậu, bắp cải.
• Stachyose: tetrasaccharide, cũng phổ biến trong đậu nành và họ đậu.
• XOS (xylooligosaccharide): chuỗi xylose, thu từ nguyên liệu giàu hemicellulose.
• HMO (human milk oligosaccharide): nhóm oligosaccharide đặc trưng trong sữa mẹ, rất đa dạng về cấu trúc.

Vai trò với đường ruột

Cơ thể người thiếu enzyme để cắt phần lớn các liên kết trong nhóm oligosaccharide này, nên chúng gần như đi nguyên xuống đại tràng. Tại đây, vi khuẩn có lợi (đáng chú ý là các chi Bifidobacterium và Lactobacillus) lên men chúng và tạo ra các acid béo chuỗi ngắn như acetate, propionate, butyrate.

• Làm nguồn dinh dưỡng chọn lọc cho hệ vi sinh có lợi – nên được xếp vào nhóm prebiotic.
• Góp phần vào khối lượng phân và nhu động ruột, tương tự tác dụng của chất xơ.
• Cung cấp ít năng lượng hơn tinh bột vì không được tiêu hóa hoàn toàn.
• Có vị ngọt nhẹ nên đôi khi dùng thay một phần đường trong sản phẩm ít năng lượng.

Cần nói rõ: các lợi ích cụ thể còn phụ thuộc loại oligosaccharide, liều dùng và từng cá nhân; đây không phải thuốc và không điều trị bệnh.

Oligosaccharide có trong thực phẩm nào?

Nhóm thực phẩm	Oligosaccharide tiêu biểu
Các loại đậu (đậu nành, đậu đen, đậu gà)	Raffinose, stachyose
Hành, tỏi, tỏi tây, măng tây	FOS, fructan
Chuối, lúa mạch, lúa mì	FOS
Rễ rau diếp xoăn	FOS, inulin
Sữa mẹ	HMO
Sữa công thức, sữa chua bổ sung	GOS, FOS được thêm vào

Lưu ý khi dùng

• Vì bị vi khuẩn lên men, dùng nhiều trong thời gian ngắn có thể gây đầy hơi, sôi bụng, đi ngoài phân lỏng. Nên tăng dần lượng.
• Oligosaccharide là chữ “O” trong nhóm FODMAP. Người có hội chứng ruột kích thích đang theo chế độ ăn giảm FODMAP cần tuân theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.
• Không có loại oligosaccharide nào thay thế được chế độ ăn đa dạng, nhiều rau củ và ngũ cốc nguyên hạt.
• Với trẻ nhỏ, chỉ dùng sản phẩm bổ sung theo chỉ dẫn của bác sĩ nhi khoa.

Câu hỏi thường gặp

Oligosaccharide có phải là đường không?

Về bản chất hóa học, oligosaccharide thuộc nhóm carbohydrate. Nhưng nhiều loại không được tiêu hóa ở ruột non nên không cung cấp năng lượng và không làm tăng đường huyết như đường thông thường.

Oligosaccharide khác chất xơ ở điểm nào?

Chất xơ là khái niệm rộng, gồm cả polysaccharide như cellulose. Nhiều oligosaccharide không tiêu hóa được cũng được xếp vào chất xơ hòa tan hoặc nhóm prebiotic.

FOS và GOS khác nhau thế nào?

FOS là chuỗi các đơn vị fructose, còn GOS là chuỗi các đơn vị galactose. Cả hai đều được dùng làm prebiotic trong thực phẩm.

Vì sao ăn đậu hay bị đầy hơi?

Do raffinose và stachyose trong đậu không được tiêu hóa ở ruột non, xuống đại tràng bị vi khuẩn lên men và sinh khí. Ngâm đậu và nấu kỹ có thể giảm bớt.

Có nên uống thực phẩm bổ sung prebiotic hằng ngày?

Phần lớn người trưởng thành có thể lấy đủ từ thực phẩm. Nếu định dùng sản phẩm bổ sung dài ngày, nhất là khi đang có bệnh tiêu hóa, hãy hỏi ý kiến bác sĩ trước.

Thông tin chỉ mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn của chuyên gia.