Mashup là gì? Mashup trong âm nhạc và thiết kế

Mashup là cách ghép hai hay nhiều tác phẩm có sẵn thành một tác phẩm mới. Trong âm nhạc, một bản mashup kinh điển là lấy phần giọng hát (vocal) của bài này đặt lên phần nhạc nền (beat, instrumental) của bài khác, sao cho hai phần khớp nhau về tông và nhịp.

Mashup nghĩa gốc là gì?

Trong tiếng Anh, to mash up nghĩa là nghiền, trộn lẫn. Danh từ mashup (có khi viết mash-up) chỉ sản phẩm được tạo ra từ việc trộn nhiều nguồn khác nhau. Kiểu sáng tác này nổi lên mạnh từ đầu những năm 2000, khi phần mềm làm nhạc trên máy tính trở nên phổ biến và người nghe có thể tự tách giọng, chỉnh nhịp.

Mashup trong âm nhạc được làm thế nào?

1. Chọn bài hợp nhau: hai bài nên gần nhau về tốc độ (BPM) và tông (key), hoặc chênh ít để còn chỉnh được.
2. Tách phần cần dùng: lấy vocal bài A, lấy beat bài B.
3. Đồng bộ nhịp và tông: dùng công cụ time-stretch để kéo nhịp và pitch-shift để nâng/hạ tông.
4. Dựng cấu trúc: sắp lại phần mở đầu, phiên khúc, điệp khúc để bản mới nghe liền mạch.
5. Trộn và hoàn thiện: cân âm lượng, dùng EQ để giọng không chồng lấn nhạc nền.

Một bản mashup hay không chỉ “chồng” hai bài lên nhau mà phải tạo ra cảm giác mới: lời của bài này được nghe theo một tâm trạng khác khi đặt trên hòa âm của bài kia.

Phân biệt mashup, remix, cover, medley

Khái niệm	Nguyên liệu	Đặc điểm
Mashup	Hai hoặc nhiều bài hát khác nhau	Trộn các phần của nhiều bài, phát cùng lúc, thành một bản mới
Remix	Một bài hát gốc	Phối lại bản gốc: đổi beat, thêm hiệu ứng, đổi thể loại
Cover	Một bài hát gốc	Người khác hát/đàn lại, giữ phần lời và giai điệu
Medley (liên khúc)	Nhiều bài hát	Hát nối tiếp nhau, lần lượt chứ không chồng lên nhau

Điểm khác nhau cốt lõi: mashup phát các bài đồng thời, medley phát lần lượt, còn remix và cover chỉ làm việc trên một bài gốc. Về ký hiệu ghi công trong tên bài, bạn có thể xem thêm ft, feat là gì để không nhầm mashup với một bản hợp tác thường.

Mashup ngoài âm nhạc

• Thiết kế, hình ảnh: ghép nhiều hình, nhiều phong cách thành một bố cục mới. Nhà thiết kế thường gọi đây là một hướng concept pha trộn.
• Video: cắt ghép cảnh từ nhiều phim, nhiều clip để kể một câu chuyện khác.
• Công nghệ web: “web mashup” là ứng dụng lấy dữ liệu từ nhiều nguồn (bản đồ, thời tiết, đánh giá) rồi hiển thị chung trên một trang.
• Văn học, nội dung: trộn hai mô-típ, hai thế giới khác nhau trong cùng một tác phẩm.

Lưu ý về bản quyền

Mashup dùng lại tác phẩm của người khác nên gần như luôn liên quan đến quyền tác giả và quyền liên quan. Vì vậy:

• Bản mashup đăng lên nền tảng nhạc, video có thể bị nhận diện bản quyền, bị tắt tiếng hoặc chặn.
• Muốn phát hành thương mại (bán, phát sóng, dùng cho quảng cáo) thì cần xin phép chủ sở hữu của tất cả bài gốc.
• Khi chia sẻ để học tập, giải trí phi thương mại, vẫn nên ghi rõ tên các bài và nghệ sĩ gốc.

Nếu bạn mới tập làm mashup, hãy chuẩn bị sẵn file nhạc trên máy hoặc thiết bị của mình; bài cách tải nhạc vào USB hướng dẫn bước sao chép file hợp lệ mà bạn có quyền sử dụng. Khi khoe thành phẩm trên mạng xã hội, phần hình ảnh đi kèm cũng quan trọng – xem thêm visual là gì.

Câu hỏi thường gặp

Mashup và remix khác nhau thế nào?

Mashup trộn nhiều bài hát khác nhau thành một bản; remix chỉ phối lại một bài gốc bằng cách đổi beat, thêm hiệu ứng hoặc đổi thể loại.

Mashup có phải là liên khúc không?

Không. Liên khúc (medley) hát các bài nối tiếp nhau, còn mashup cho các bài vang lên cùng lúc, chồng lớp vào nhau.

Làm mashup có cần biết nhạc lý không?

Nên biết cơ bản về tông và nhịp để chọn bài khớp nhau. Phần mềm có thể đo BPM và đổi tông, nhưng tai nghe và cảm nhạc vẫn quyết định bản mix nghe có tự nhiên hay không.

Đăng mashup lên mạng có bị gỡ không?

Có thể, vì hệ thống quét bản quyền sẽ nhận ra bài gốc. Trường hợp này bản mashup có thể bị tắt tiếng, chặn hiển thị hoặc chia doanh thu cho chủ sở hữu bài gốc.

Mashup trong công nghệ nghĩa là gì?

Là ứng dụng hoặc trang web gộp dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau để tạo ra một dịch vụ mới, ví dụ hiển thị thời tiết và địa điểm ăn uống trên cùng một bản đồ.