Lutein là gì? Tác dụng của lutein với mắt

Lutein là một sắc tố carotenoid thuộc nhóm xanthophyll, có màu vàng cam, có nhiều trong rau lá xanh đậm và lòng đỏ trứng. Cùng với zeaxanthin, lutein tập trung ở điểm vàng (hoàng điểm) của võng mạc và được nghiên cứu về vai trò đối với mắt. Bài chỉ mang tính tham khảo, không phải lời khuyên điều trị.

Lutein là gì?

Lutein có công thức C₄₀H₅₆O₂, khối lượng mol khoảng 568,89 g/mol. Cơ thể người không tự tổng hợp được lutein, nên chỉ nhận qua thức ăn. Chất này được xếp vào nhóm carotenoid chứa oxy (xanthophyll), khác nhóm với beta-carotene. Trong công nghiệp thực phẩm, lutein được dùng làm phẩm màu với mã INS 161b.

Lutein có ở đâu trong cơ thể?

Lutein và zeaxanthin có mặt ở hoàng điểm, vùng trung tâm võng mạc đảm nhiệm thị lực sắc nét. Ở đó chúng tạo thành “sắc tố hoàng điểm”, hấp thụ một phần ánh sáng xanh và có tính chống oxy hóa. Đó là cơ sở để các nhà khoa học nghiên cứu mối liên quan với bệnh thoái hóa điểm vàng do tuổi (AMD) và đục thủy tinh thể.

Bằng chứng khoa học nói gì?

Nghiên cứu AREDS2 (công bố trên tạp chí JAMA năm 2013, 4.203 người từ 50 đến 85 tuổi có nguy cơ tiến triển AMD) thử bổ sung lutein và zeaxanthin vào công thức vitamin – khoáng chất cũ. Kết quả chính cho thấy việc bổ sung thêm không làm giảm có ý nghĩa thống kê nguy cơ tiến triển sang AMD giai đoạn muộn. Một số phân tích phụ cho thấy tín hiệu có lợi, nhất là ở nhóm có khẩu phần lutein và zeaxanthin thấp, và việc dùng lutein/zeaxanthin thay beta-carotene cũng được ghi nhận có lợi hơn. Như vậy, bằng chứng chưa cho phép khẳng định lutein “phòng ngừa chắc chắn” bệnh mắt.

Nguồn lutein trong thực phẩm

Nhóm	Ví dụ
Rau lá xanh đậm	Cải xoăn, rau bina (cải bó xôi), rau diếp xanh
Rau củ khác	Bông cải xanh, đậu Hà Lan, bắp ngô
Sản phẩm động vật	Lòng đỏ trứng

Vì lutein tan trong chất béo, ăn cùng một ít dầu ăn hoặc trứng có thể giúp cơ thể hấp thu tốt hơn.

Có nên dùng viên bổ sung lutein?

Với người khỏe mạnh, ăn đủ rau xanh thường đã cung cấp lutein. Viên bổ sung có thể được bác sĩ nhãn khoa cân nhắc ở một số trường hợp cụ thể. Một số điểm cần lưu ý:

• Không tự dùng thay thuốc hoặc bỏ lịch khám mắt định kỳ.
• Chọn sản phẩm có công bố, nguồn gốc rõ ràng, đọc kỹ hướng dẫn trên nhãn.
• Hỏi ý kiến bác sĩ nếu bạn có bệnh nền, đang dùng thuốc, mang thai hoặc cho con bú.
• Đi khám ngay khi mờ mắt, nhìn méo hình, xuất hiện điểm tối hoặc giảm thị lực đột ngột.

Bảo vệ mắt ngoài lutein

Đeo kính chống tia UV, bỏ thuốc lá, kiểm soát huyết áp và đường huyết, nghỉ mắt khi làm việc với màn hình đều quan trọng. Một chế độ ăn đa dạng, đủ vi chất như i-ốt, mangan hay taurine (có nhiều ở võng mạc) góp phần vào sức khỏe tổng thể, nhưng không thể thay thế khám mắt.

Câu hỏi thường gặp

Lutein có phải vitamin không?

Không. Lutein là sắc tố carotenoid thuộc nhóm xanthophyll, không phải vitamin.

Lutein có trong thực phẩm nào?

Có nhiều trong rau lá xanh đậm như cải xoăn, rau bina (cải bó xôi), ngoài ra có trong lòng đỏ trứng, ngô, đậu Hà Lan và bông cải xanh.

Lutein có thay thế được thuốc điều trị bệnh mắt không?

Không. Thực phẩm bổ sung không thay thế điều trị. Khi có triệu chứng ở mắt, hãy đi khám chuyên khoa.

Lutein và zeaxanthin khác nhau thế nào?

Hai chất này là đồng phân cấu tạo, cùng có ở điểm vàng của võng mạc và thường xuất hiện cùng nhau trong thực phẩm.

Thông tin chỉ mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn của chuyên gia.

Nguồn tham khảo

• Chew EY et al. (2013). Lutein + zeaxanthin and omega-3 fatty acids for age-related macular degeneration: AREDS2. JAMA 309(19) – https://doi.org/10.1001/jama.2013.4997
• National Eye Institute (NIH) – AREDS/AREDS2 – https://www.nei.nih.gov/research/clinical-trials/age-related-eye-disease-studies-aredsareds2
• PubChem – Lutein (NCBI) – https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Lutein