Chlorophyll (diệp lục) là gì? Vai trò và ứng dụng

Chlorophyll (diệp lục) là sắc tố màu xanh lục trong lá cây, tảo và vi khuẩn lam, có nhiệm vụ hấp thụ ánh sáng để thực hiện quang hợp. Nhờ chất này, thực vật biến CO₂ và nước thành đường glucose và giải phóng khí oxy.

Chlorophyll là gì?

Chlorophyll nằm trong lục lạp của tế bào thực vật, gắn với màng thylakoid. Phân tử có “đầu” là vòng porphyrin chứa một nguyên tử magiê (Mg) ở trung tâm và “đuôi” là chuỗi hydrocarbon dài (phytol) giúp neo vào màng. Hai dạng phổ biến nhất ở thực vật bậc cao là:

• Chlorophyll a (C₅₅H₇₂MgN₄O₅): màu lục xanh, là sắc tố chính tham gia trực tiếp phản ứng ánh sáng.
• Chlorophyll b (C₅₅H₇₀MgN₄O₆): màu lục vàng, là sắc tố phụ, mở rộng dải ánh sáng cây hấp thụ được.

Vì sao lá cây có màu xanh?

Chlorophyll hấp thụ mạnh ánh sáng đỏ và xanh tím nhưng hấp thụ kém ánh sáng lục, nên ánh sáng lục bị phản xạ lại và mắt ta thấy lá màu xanh. Vào mùa thu ở vùng ôn đới, chlorophyll phân huỷ, các sắc tố carotenoid màu vàng, cam vốn có sẵn lộ ra nên lá đổi màu.

Vai trò trong quang hợp

Phương trình tổng quát của quang hợp:

6CO2 + 6H2O → C6H12O6 + 6O2 (có ánh sáng và chlorophyll)

1. Chlorophyll hấp thụ năng lượng ánh sáng.
2. Năng lượng được dùng để tách nước, giải phóng O₂ và tạo ATP, NADPH.
3. ATP và NADPH được dùng trong chu trình Calvin để tạo glucose từ CO₂.

Nhờ quá trình này, chlorophyll gián tiếp là nguồn của hầu hết năng lượng và oxy cho sinh vật trên Trái Đất.

So sánh chlorophyll a, b và carotenoid

Sắc tố	Màu	Vai trò
Chlorophyll a	Lục xanh	Sắc tố quang hợp chính
Chlorophyll b	Lục vàng	Sắc tố phụ, truyền năng lượng cho chlorophyll a
Carotenoid	Vàng, cam, đỏ	Hấp thụ thêm ánh sáng, bảo vệ chlorophyll khỏi ánh sáng quá mạnh

Ứng dụng của chlorophyll

• Thực phẩm: chlorophyll và dẫn xuất chlorophyllin được dùng làm phẩm màu xanh lục tự nhiên, ghi trên nhãn là INS 140 (chlorophyll) và INS 141 (phức đồng của chlorophyll và chlorophyllin). Ở châu Âu, hai nhóm này mang mã E140 và E141.
• Thực phẩm bổ sung, mỹ phẩm: nước diệp lục, viên diệp lục hay kem khử mùi được quảng cáo nhiều, nhưng bằng chứng khoa học về lợi ích sức khoẻ ở người còn hạn chế, không nên xem là thuốc.
• Nghiên cứu khoa học: đo hàm lượng chlorophyll trong nước giúp đánh giá lượng tảo và mức độ phú dưỡng của hồ, sông.

Lưu ý khi dùng sản phẩm diệp lục

Nước diệp lục bán trên thị trường thường là chlorophyllin (dẫn xuất tan trong nước, chứa đồng) chứ không phải chlorophyll nguyên bản. Một số người có thể bị rối loạn tiêu hoá, phân hoặc lưỡi đổi màu xanh. Nếu đang mang thai, cho con bú, mắc bệnh mạn tính hoặc đang dùng thuốc, hãy hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng.

Chlorophyll thường đi cùng các sắc tố khác trong rau củ, bạn có thể đọc thêm carotenoid là gì, choline là gì hay quercetin là gì để hiểu thêm về các hợp chất thực vật và dinh dưỡng.

Câu hỏi thường gặp

Chlorophyll và diệp lục có phải là một không?

Có. “Diệp lục” là tên tiếng Việt của chlorophyll, nghĩa là chất xanh của lá.

Chlorophyll có ở đâu trong tế bào?

Ở lục lạp của tế bào thực vật và tảo, cụ thể là trên màng thylakoid. Vi khuẩn lam không có lục lạp nhưng vẫn chứa chlorophyll trên màng riêng.

Magiê trong chlorophyll có vai trò gì?

Nguyên tử Mg nằm ở trung tâm vòng porphyrin, giúp phân tử hấp thụ và truyền năng lượng ánh sáng. Thiếu Mg khiến cây vàng lá.

Uống nước diệp lục có tốt không?

Chưa có đủ bằng chứng chắc chắn về công dụng rõ rệt. Nếu muốn bổ sung, cách an toàn nhất là ăn nhiều rau xanh, và nên hỏi bác sĩ trước khi dùng sản phẩm chiết xuất.

Thông tin chỉ mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn của chuyên gia.

Nguồn tham khảo

• Sách giáo khoa Sinh học – Bộ Giáo dục và Đào tạo
• Codex Alimentarius – Class Names and the International Numbering System for Food Additives (CXG 36-1989), INS 140, INS 141
• Linus Pauling Institute, Oregon State University – Chlorophyll and Chlorophyllin – https://lpi.oregonstate.edu/mic/dietary-factors/phytochemicals/chlorophyll-chlorophyllin