Stalk là gì? Stalk Facebook và ranh giới khi bị theo dõi

Stalk (đọc là “xtôk”) là động từ tiếng Anh nghĩa là bám theo, theo dõi, rình rập. Trong tiếng lóng của giới trẻ Việt, stalk thường chỉ việc xem kỹ trang cá nhân, hình ảnh, hoạt động của một người trên mạng xã hội mà không để họ biết. Người thực hiện được gọi là stalker.

Hai nghĩa của stalk

Nghĩa	Mô tả	Mức độ
Stalk theo cách nói thường ngày	Lướt xem trang công khai của bạn bè, người mình thích, người yêu cũ	Thường nhẹ nếu chỉ xem nội dung công khai và dừng lại
Stalking (rình rập, bám đuổi)	Theo dõi lặp đi lặp lại, nhắn tin liên tục, đi theo, dò la, lắp thiết bị theo dõi	Gây sợ hãi, xâm phạm nghiêm trọng và có thể vi phạm pháp luật

Stalk Facebook là gì?

Stalk Facebook là xem trang cá nhân của ai đó, như ảnh cũ, danh sách bạn bè, bài đăng. Nếu thông tin được người đó để công khai thì việc xem không phải là hành vi trái luật. Tuy nhiên cần giữ giới hạn: không dùng tài khoản giả, không truy cập trái phép, không dùng thông tin để làm phiền, bình luận ngược hoặc gây áp lực lên họ.

Khi nào stalk trở thành vấn đề?

• Bị theo dõi dù đã nói rõ không muốn liên lạc.
• Nhắn tin, gọi điện liên tục hoặc dùng nhiều tài khoản để liên hệ.
• Xuất hiện ở nhà, nơi làm việc, trường học mà không được mời.
• Lấy mật khẩu, đọc tin nhắn, định vị điện thoại trái phép.
• Đăng hoặc dọa đăng thông tin, hình ảnh riêng tư.

Ranh giới pháp lý

Pháp luật Việt Nam không có một điều luật riêng gọi tên stalking, nhưng nhiều hành vi trong đó có thể bị xử lý theo quy định hiện hành, ví dụ xâm phạm quyền về đời sống riêng tư (Điều 38 Bộ luật Dân sự 2015); xâm phạm bí mật hoặc an toàn thư tín, điện thoại, điện tín hoặc hình thức trao đổi thông tin riêng tư khác (Điều 159 Bộ luật Hình sự 2015); làm nhục người khác (Điều 155) hay vu khống (Điều 156); đe dọa. Tùy tính chất và hậu quả, hành vi có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự. Nếu cần xác định cụ thể trường hợp của mình, hãy hỏi luật sư hoặc cơ quan công an địa phương.

Làm gì khi bạn bị theo dõi?

1. Nói rõ một lần, bằng văn bản: yêu cầu người kia dừng lại và không liên lạc nữa. Sau đó không đáp lại thêm.
2. Lưu bằng chứng: chụp màn hình tin nhắn, ghi ngày giờ, lưu số điện thoại và tài khoản.
3. Chặn và báo cáo tài khoản trên nền tảng mạng xã hội.
4. Siết quyền riêng tư: đổi mật khẩu, bật xác thực hai lớp, giới hạn bài đăng cho bạn bè, tắt chia sẻ vị trí.
5. Báo người tin cậy (gia đình, bạn bè, nhà trường, nơi làm việc), tránh đi một mình.
6. Báo công an khi bị đe dọa, bám theo ngoài đời hoặc cảm thấy không an toàn. Trường hợp khẩn cấp có thể gọi 113.

Cách tự bảo vệ trên mạng xã hội

• Hạn chế đăng địa điểm theo thời gian thực, nhất là nhà ở và nơi làm việc.
• Kiểm tra danh sách bạn bè, chỉ kết bạn với người quen biết.
• Không chia sẻ mật khẩu, kể cả với người yêu.
• Thỉnh thoảng rà soát phần mềm lạ trên điện thoại của chính mình.

Nếu bạn là người hay stalk

Tò mò là bình thường, nhưng nếu bạn thường xuyên mở trang của người cũ, người mình thích hoặc đối thủ để rồi buồn bực, đó là dấu hiệu nên dừng lại. Hãy tôn trọng quyền riêng tư của người khác, chọn nhắn tin trực tiếp, và nếu chưa vượt qua được mối tình cũ, hãy nói chuyện với bạn bè hoặc chuyên gia tâm lý. Việc theo dõi quá mức, kiểm soát người yêu là một trong những red flag trong quan hệ, tham khảo thêm tình yêu là gì để hiểu vì sao tôn trọng không gian riêng là nền tảng. Ngoài ra, thói kiểm soát cũng thường gặp ở người gia trưởng.

Câu hỏi thường gặp

Stalk có bị coi là phạm pháp không?

Chỉ xem thông tin công khai thường không vi phạm. Tuy nhiên theo dõi, đe dọa, truy cập trái phép hay làm phiền liên tục có thể bị xử lý theo quy định pháp luật.

Facebook có báo ai đã xem trang của mình không?

Không. Facebook không có tính năng cho biết ai đã xem trang cá nhân của bạn, và các ứng dụng hứa “xem ai vào trang” thường không đáng tin, có thể đánh cắp tài khoản. Bạn chỉ thấy được ai xem tin (story) bạn đăng. Hãy coi mọi bài đăng công khai là ai cũng có thể xem.

Stalker là gì?

Là người thực hiện hành vi stalk. Từ này dùng cho cả người xem lén trang cá nhân lẫn người rình rập, bám theo ngoài đời.

Bị stalk thì nên làm gì đầu tiên?

Giữ bình tĩnh, lưu bằng chứng, chặn liên lạc, siết quyền riêng tư và báo cho người tin cậy. Nếu thấy mình không an toàn, hãy báo cơ quan công an.

Nguồn tham khảo

• Bộ luật Dân sự 2015, Điều 38 (quyền về đời sống riêng tư)
• Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung), các Điều 155, 156, 159