Arachidonic acid là gì? Tác dụng trong mỹ phẩm

Arachidonic acid là một acid béo không no nhiều nối đôi thuộc họ omega-6, có 20 nguyên tử carbon và 4 nối đôi (ký hiệu 20:4 n-6). Công thức phân tử là C₂₀H₃₂O₂, khối lượng mol ≈ 304,47 g/mol. Trong mỹ phẩm, nó được ghi theo tên INCI “Arachidonic Acid” và có vai trò làm mềm, dưỡng ẩm cho da, nhưng là thành phần ít gặp.

Arachidonic acid là gì?

Để trả lời rõ câu hỏi arachidonic acid là gì, hãy bắt đầu từ tên hoá học. Tên hoá học đầy đủ của nó là acid all-cis-5,8,11,14-eicosatetraenoic: bốn nối đôi đều ở dạng cis và nằm ở các vị trí carbon số 5, 8, 11, 14. Ở nhiệt độ thường, arachidonic acid là chất lỏng sánh, không màu tới vàng nhạt; điểm nóng chảy rất thấp, khoảng −49 °C.

Đây là acid béo bán thiết yếu đối với người: cơ thể có thể tạo ra arachidonic acid từ linoleic acid (18:2 n-6) trong dầu thực vật, thông qua chuỗi phản ứng kéo dài và desaturase. Thực phẩm chứa sẵn arachidonic acid gồm gan, lòng đỏ trứng, thịt và một số loại cá.

Arachidonic acid làm gì trong cơ thể?

Arachidonic acid nằm trong lớp phospholipid của màng tế bào. Khi tế bào bị kích thích, enzyme phospholipase A₂ giải phóng arachidonic acid, sau đó nó được chuyển hoá theo hai nhánh chính:

• Nhánh cyclooxygenase (COX): tạo prostaglandin, prostacyclin, thromboxan – các chất trung gian liên quan tới viêm, giãn và co mạch, đông máu.
• Nhánh lipoxygenase (LOX): tạo leukotrien và các chất trung gian khác, tham gia phản ứng dị ứng và viêm.

Vì vậy arachidonic acid vừa là thành phần cấu trúc của màng tế bào, vừa là nguyên liệu cho hệ thống tín hiệu viêm. Điều này giải thích tại sao người ta thận trọng khi đưa nó với nồng độ cao lên da.

Tác dụng của arachidonic acid trong mỹ phẩm

Trong cơ sở dữ liệu thành phần mỹ phẩm của châu Âu, arachidonic acid được xếp vào nhóm chức năng dưỡng da (skin conditioning). Khi có trong công thức, nó đóng các vai trò:

Vai trò	Cách hoạt động
Làm mềm, mượt da	Lấp khoảng trống giữa các tế bào sừng, giảm cảm giác thô ráp
Hỗ trợ hàng rào lipid	Bổ sung acid béo tự do – một trong ba nhóm lipid chính của lớp sừng
Giảm mất nước qua da	Góp phần tạo lớp màng giữ ẩm bề mặt
Dung môi cho hoạt chất tan trong dầu	Giúp phân tán vitamin tan trong dầu, tinh dầu

Hàng rào lipid của lớp sừng gồm ceramide, cholesterol và acid béo tự do, trong đó ceramide chiếm phần lớn nhất. Khi hàng rào này bị tổn thương, da khô, căng rát và dễ kích ứng. Đó là lý do nhiều kem dưỡng bổ sung acid béo cùng ceramide – cách tiếp cận bạn cũng gặp ở nhóm kem dưỡng ban đêm và sữa dưỡng thể.

Vì sao arachidonic acid ít được dùng?

• Dễ oxy hoá: bốn nối đôi khiến phân tử rất dễ bị oxy hoá, sinh mùi dầu khét và sản phẩm phụ gây kích ứng. Công thức cần chất chống oxy hoá và bao bì kín, tránh sáng.
• Liên quan tới chuỗi tín hiệu viêm: các hãng thường thích acid béo “dịu” hơn như linoleic acid hoặc gamma-linolenic acid từ dầu hoa anh thảo, dầu borage.
• Giá nguyên liệu cao so với hiệu quả dưỡng ẩm mà các dầu thực vật thông thường đã làm tốt.

Thực tế trên nhãn, bạn sẽ gặp nhiều hơn các thành phần như glycerin, squalane, ceramide, cholesterol, dầu hạt nho, cùng các chất bảo quản – kháng khuẩn kiểu 1,2-hexanediol hay polymer tạo màng như acrylates copolymer.

Lưu ý khi chọn và dùng sản phẩm

Biết arachidonic acid là gì rồi, phần còn lại là chọn và dùng sản phẩm cho đúng. Nếu sản phẩm bạn dùng có arachidonic acid, hãy chú ý hạn mở nắp và mùi: dầu đã oxy hoá thường có mùi hơi khét, nên ngừng dùng. Da dầu, da dễ nổi mụn nên thử trên vùng nhỏ (sau tai hoặc dọc xương hàm) trong vài ngày trước khi dùng cả mặt. Da đang viêm, bong rát hoặc có bệnh da liễu nên hỏi bác sĩ da liễu trước khi thêm một thành phần mới. Ban ngày, hãy kết hợp kem chống nắng như phần hướng dẫn trong bài kem dưỡng ban ngày.

Câu hỏi thường gặp

Arachidonic acid là omega-3 hay omega-6?

Omega-6. Nối đôi cuối cùng cách đầu methyl 6 carbon, nên nó thuộc họ omega-6, cùng họ với linoleic acid.

Arachidonic acid có gây mụn không?

Không có bằng chứng rõ ràng rằng nó gây mụn ở nồng độ dùng trong mỹ phẩm. Tuy nhiên đây là acid béo dễ oxy hoá, mà dầu oxy hoá thì có thể gây kích ứng, nên da dầu và da mụn vẫn nên thử trên vùng nhỏ trước.

Cơ thể có tự tạo được arachidonic acid không?

Có. Cơ thể chuyển linoleic acid trong dầu thực vật thành arachidonic acid, nên nó được xem là acid béo bán thiết yếu.

Trên nhãn mỹ phẩm, arachidonic acid ghi thế nào?

Theo hệ tên INCI, thành phần này được ghi là “Arachidonic Acid”. Nếu sản phẩm dùng dầu tự nhiên giàu acid béo, nhãn sẽ ghi tên dầu thay vì tên từng acid béo riêng lẻ.