Ubuntu là gì? So sánh Ubuntu và Windows

Trả lời nhanh: Ubuntu là một hệ điều hành mã nguồn mở, miễn phí, dựa trên nhân Linux và do công ty Canonical phát triển. So với Windows, Ubuntu nhẹ hơn, không mất phí bản quyền và rất mạnh ở vai trò máy chủ, nhưng ít phần mềm thương mại và game hơn.

Ubuntu là gì?

Ubuntu là một bản phân phối (distro) Linux, phát hành lần đầu năm 2004, xây dựng trên nền Debian. Tên Ubuntu lấy từ tiếng Nguni ở châu Phi, mang nghĩa về tình người và sự gắn kết cộng đồng.

Ubuntu có nhiều phiên bản dùng cho các mục đích khác nhau:

• Ubuntu Desktop: dùng cho máy tính cá nhân, có giao diện đồ họa GNOME.
• Ubuntu Server: dùng cho máy chủ, mặc định không giao diện, rất phổ biến khi chạy website.
• Các bản biến thể: Kubuntu, Xubuntu, Lubuntu dùng giao diện khác, nhẹ hơn cho máy cấu hình thấp.

Phiên bản được đặt tên theo năm và tháng phát hành. Bản có chữ LTS (Long Term Support) ra 2 năm một lần vào tháng 4 và được hỗ trợ bản vá bảo mật 5 năm; bản LTS mới nhất là Ubuntu 26.04 LTS, trước đó là 24.04 LTS. Các bản giữa kỳ ra mỗi 6 tháng và chỉ được hỗ trợ 9 tháng.

So sánh Ubuntu và Windows

Tiêu chí	Ubuntu	Windows
Chi phí	Miễn phí, mã nguồn mở	Cần giấy phép bản quyền
Cài phần mềm	Trung tâm ứng dụng, lệnh apt, gói snap	Tải file .exe, Microsoft Store
Phần mềm thương mại, game	Ít hơn, nhiều phần mềm phải tìm bản thay thế	Rất nhiều, gần như mặc định của thị trường
Yêu cầu cấu hình	Nhẹ, chạy tốt trên máy cũ	Nặng hơn, Windows 11 đòi TPM 2.0
Virus và bảo mật	Ít mã độc nhắm tới, phân quyền chặt	Là mục tiêu chính của mã độc
Dùng làm máy chủ	Rất mạnh, chiếm phần lớn máy chủ web	Chủ yếu cho hệ sinh thái Microsoft
Hỗ trợ driver	Phần lớn tự nhận, một số thiết bị cần cài tay	Nhà sản xuất cung cấp sẵn

Ưu điểm của Ubuntu

• Không mất phí bản quyền, cập nhật và nâng cấp phiên bản đều miễn phí.
• Chạy nhẹ, hồi sinh được laptop cũ không đủ điều kiện lên Windows 11.
• Cài phần mềm tập trung qua kho chính thức nên hạn chế tải phải bản chứa mã độc.
• Rất thuận lợi cho lập trình, quản trị máy chủ và học về mạng máy tính.
• Bản LTS ổn định lâu dài, phù hợp cho máy chủ cần chạy liên tục.

Nhược điểm cần cân nhắc

• Nhiều phần mềm quen thuộc như bộ Adobe, AutoCAD hay một số phần mềm kế toán Việt Nam không có bản cho Linux.
• Game trên Linux đã tốt hơn nhưng vẫn kém Windows, nhất là game có chống gian lận ở mức hệ thống.
• Khi gặp lỗi, bạn thường phải dùng dòng lệnh, cần thời gian làm quen.
• Một số máy in, máy scan hoặc card Wi-Fi đời cũ hỗ trợ không trọn vẹn.

Nên chọn Ubuntu hay Windows?

Hãy chọn Ubuntu nếu bạn chủ yếu duyệt web, làm việc văn phòng cơ bản, học lập trình, dựng máy chủ hoặc muốn tận dụng lại máy cũ. Hãy ở lại Windows nếu công việc của bạn phụ thuộc phần mềm chuyên dụng, thiết kế đồ họa hoặc chơi game nhiều.

Cách an toàn là dùng thử trước: tạo USB cài đặt, chạy thử trực tiếp để xem máy có nhận Wi-Fi, âm thanh và card đồ họa, rồi mới quyết định. Luôn sao lưu trước khi chia lại phân vùng.

Bạn có thể xem thêm phân loại mạng máy tính để hiểu vai trò máy chủ, Total Commander là gì nếu cần công cụ quản lý file, cách kiểm tra DirectX trước khi quyết định chơi game trên Windows, và cách khôi phục lịch sử Chrome đã xóa vì Chrome dùng được trên cả hai hệ điều hành.

Câu hỏi thường gặp

Ubuntu có miễn phí thật không?

Có. Bạn tải bản cài đặt từ ubuntu.com và dùng miễn phí cho cả cá nhân lẫn doanh nghiệp, kể cả bản LTS. Canonical chỉ thu phí ở các dịch vụ kèm theo như hỗ trợ kỹ thuật cho máy chủ.

Ubuntu chạy được phần mềm Windows không?

Không chạy trực tiếp. Một số phần mềm chạy được qua lớp tương thích Wine hoặc máy ảo nhưng không phải lúc nào cũng ổn định. Với phần mềm chuyên dụng, cách chắc chắn nhất vẫn là dùng Windows.

Nên chọn bản LTS hay bản thường?

Người dùng phổ thông và máy chủ nên chọn LTS vì được hỗ trợ bản vá 5 năm và ít thay đổi lớn. Bản phát hành giữa kỳ ra mỗi 6 tháng, có phần mềm mới hơn nhưng chỉ được hỗ trợ 9 tháng, phù hợp với người thích thử nghiệm.

Máy cũ cấu hình thấp cài Ubuntu được không?

Thường là được và chạy nhẹ hơn Windows 11, nhất là với bản giao diện nhẹ như Xubuntu hay Lubuntu. Hãy chạy thử từ USB để kiểm tra Wi-Fi và card đồ họa trước khi cài.

Dùng thử Ubuntu mà không xóa Windows có được không?

Được. Bạn tạo USB cài đặt rồi chọn chế độ dùng thử trực tiếp, hoặc cài trong máy ảo. Nếu cài song song hai hệ điều hành, hãy sao lưu trước vì bước chia lại phân vùng có rủi ro.