Phân loại mạng máy tính là gì?

Mạng máy tính là tập hợp các máy tính và thiết bị được nối với nhau bằng đường truyền vật lý theo một kiến trúc nhất định, nhằm chia sẻ dữ liệu và tài nguyên. Người ta phân loại mạng máy tính theo bốn tiêu chí chính: phạm vi địa lý, môi trường truyền dẫn, mô hình xử lý và cấu trúc liên kết (topo mạng).

Mạng máy tính là gì?

Một mạng máy tính cần ba thành phần: các thiết bị đầu cuối (máy tính, điện thoại, máy in), đường truyền (cáp hoặc sóng vô tuyến) và bộ quy tắc chung để các thiết bị hiểu nhau, gọi là giao thức. Nhờ mạng, nhiều người dùng chung một máy in, cùng truy cập một tệp dữ liệu, gửi thư điện tử hay dùng Internet.

1. Phân loại theo phạm vi địa lý

Đây là cách phân loại quen gặp nhất trong sách giáo khoa.

Loại mạng	Tên đầy đủ	Phạm vi	Ví dụ
PAN	Personal Area Network	Vài mét quanh một người	Điện thoại nối tai nghe Bluetooth
LAN	Local Area Network	Trong một phòng, toà nhà	Mạng của phòng máy, văn phòng, mạng nhà
MAN	Metropolitan Area Network	Quy mô một thành phố	Mạng nối các chi nhánh trong cùng đô thị
WAN	Wide Area Network	Nhiều tỉnh, quốc gia	Mạng của một tập đoàn đa quốc gia

Internet là mạng diện rộng lớn nhất, hình thành từ việc kết nối vô số mạng nhỏ hơn. Khi LAN của bạn muốn ra Internet, các gói tin phải đi qua một thiết bị trung gian; nếu thiết bị đó gặp sự cố, bạn sẽ gặp đúng tình huống trong bài lỗi The default gateway is not available.

2. Phân loại theo môi trường truyền dẫn

• Mạng có dây: dùng cáp xoắn đôi, cáp đồng trục hoặc cáp quang. Ưu điểm là ổn định, tốc độ cao, ít bị nhiễu; nhược điểm là phải đi dây.
• Mạng không dây: truyền bằng sóng vô tuyến như Wi-Fi, Bluetooth, mạng di động hoặc vệ tinh. Ưu điểm là linh hoạt, dễ mở rộng; nhược điểm là dễ bị nhiễu, bị tường chắn và cần chú ý bảo mật. Bluetooth là ví dụ điển hình của mạng không dây tầm ngắn, bạn có thể xem cách kiểm tra laptop có Bluetooth không.

3. Phân loại theo mô hình xử lý

1. Mạng khách – chủ (client–server): có một hoặc nhiều máy chủ chuyên cung cấp dịch vụ, các máy khách gửi yêu cầu tới. Dễ quản lý tập trung, bảo mật tốt, phù hợp cơ quan và doanh nghiệp. Máy chủ thường chạy hệ điều hành chuyên dụng, ví dụ các bản phân phối Linux như Ubuntu.
2. Mạng ngang hàng (peer-to-peer): các máy có vai trò như nhau, vừa yêu cầu vừa cung cấp tài nguyên. Dựng nhanh, chi phí thấp, phù hợp nhóm vài máy, nhưng khó quản lý khi số máy tăng lên.

4. Phân loại theo cấu trúc liên kết (topo mạng)

• Dạng đường thẳng (bus): mọi thiết bị nối vào một đường trục chung. Tiết kiệm dây nhưng hỏng trục là cả mạng ngừng.
• Dạng hình sao (star): các thiết bị nối về một thiết bị trung tâm. Dễ quản lý, dễ tìm lỗi; đây là dạng phổ biến nhất hiện nay.
• Dạng vòng (ring): các thiết bị nối thành vòng kín, dữ liệu truyền theo một chiều.
• Dạng lưới (mesh): nhiều thiết bị nối chéo với nhau, độ tin cậy cao vì có nhiều đường đi dự phòng.
• Dạng kết hợp (hybrid): trộn các dạng trên, thường gặp ở mạng lớn.

Mẹo ghi nhớ khi làm bài

Hãy nhớ một câu hỏi cho mỗi tiêu chí: rộng tới đâu (PAN, LAN, MAN, WAN), nối bằng gì (có dây hay không dây), ai phục vụ ai (khách – chủ hay ngang hàng), nối theo hình gì (bus, sao, vòng, lưới). Với bốn câu hỏi này, bạn có thể xếp loại bất kỳ mạng nào trong đề bài. Nếu muốn học sâu hơn về định tuyến và thiết bị mạng, chứng chỉ CCNA là hướng đi phổ biến.

Câu hỏi thường gặp

Mạng LAN và WAN khác nhau thế nào?

LAN giới hạn trong phạm vi nhỏ như một toà nhà, do một tổ chức tự quản lý, tốc độ cao. WAN trải trên phạm vi rộng nhiều tỉnh hoặc quốc gia, thường phải thuê đường truyền của nhà cung cấp dịch vụ.

Mạng Wi-Fi ở nhà thuộc loại nào?

Xét theo phạm vi, đó là một mạng LAN; xét theo môi trường truyền dẫn thì là mạng không dây; xét theo cấu trúc, các thiết bị nối về router nên thuộc dạng hình sao.

Internet có phải là WAN không?

Đúng, Internet là mạng diện rộng lớn nhất, được tạo nên bằng cách kết nối rất nhiều mạng nhỏ hơn trên toàn cầu theo bộ giao thức chung.

Mạng ngang hàng dùng khi nào thì hợp lý?

Khi số máy ít, nhu cầu chỉ là chia sẻ tệp và máy in, không cần quản lý tập trung. Với số máy lớn hoặc yêu cầu bảo mật cao, mô hình khách – chủ phù hợp hơn.